Ai dễ tụt huyết áp sau ăn?

Người cao tuổi, mắc bệnh đái tháo đường, Parkinson hoặc rối loạn thần kinh tự chủ dễ bị hạ huyết áp sau ăn, có thể chóng mặt, ngất.

Hạ huyết áp sau ăn là tình trạng huyết áp giảm đáng kể trong vòng hai giờ sau bữa ăn, thường được xác định khi huyết áp tâm thu (chỉ số phía trên) giảm từ 20 mmHg trở lên so với trước ăn, hoặc dưới 90 mmHg trong khi huyết áp trước ăn từ 100 mmHg trở lên. Bên cạnh các chỉ số huyết áp, bác sĩ còn đánh giá triệu chứng đi kèm và bệnh nền để kết luận phù hợp.

Sau bữa ăn, lượng máu đến hệ tiêu hóa tăng để phục vụ quá trình tiêu hóa và hấp thu thức ăn. Bình thường, cơ thể tự điều chỉnh nhịp tim và sức cản mạch máu để duy trì huyết áp. Tuy nhiên, khi cơ chế bù trừ không đáp ứng đủ, chỉ số này có thể giảm.

ThS.BS Đường Thị Thảo, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết tụt huyết áp sau ăn thường gặp ở người cao tuổi, do khả năng điều hòa huyết áp suy giảm theo tuổi, khiến cơ thể khó duy trì huyết áp ổn định sau khi máu dồn nhiều hơn đến hệ tiêu hóa.

Người mắc bệnh đái tháo đường lâu năm cũng có nguy cơ cao hơn nếu đường huyết tăng kéo dài gây tổn thương thần kinh tự chủ, ảnh hưởng đến khả năng điều chỉnh nhịp tim và co giãn mạch máu. Người mắc Parkinson hoặc các bệnh gây rối loạn thần kinh tự chủ cũng có thể bị suy giảm phản xạ điều hòa huyết áp, khiến huyết áp giảm rõ hơn sau ăn.

Người bị tăng huyết áp cũng có thể gặp tình trạng này, bởi huyết áp cao trước bữa ăn không đồng nghĩa với việc cơ thể luôn duy trì được huyết áp ổn định sau ăn. Một số thuốc hạ huyết áp, thuốc lợi tiểu hoặc thuốc tác động lên hệ thần kinh có thể góp phần làm huyết áp giảm. Nguy cơ tùy thuộc vào loại thuốc, liều dùng, sự phối hợp thuốc và tình trạng sức khỏe của từng người.

Theo bác sĩ Thảo, hạ huyết áp sau ăn có thể không gây triệu chứng rõ ràng ở một số người. Khi có biểu hiện, người bệnh thường cảm thấy chóng mặt, hoa mắt, choáng váng, mệt mỏi, nhìn mờ, buồn nôn hoặc buồn ngủ bất thường. Trường hợp nặng có thể gần ngất hoặc ngất, làm tăng nguy cơ ngã và chấn thương, đặc biệt ở người cao tuổi. Tuy nhiên, không có triệu chứng đặc hiệu cho hạ huyết áp sau ăn. Người bệnh cần được đánh giá để loại trừ các nguyên nhân khác, nhất là khi triệu chứng tái diễn hoặc xuất hiện đột ngột.

Để hạn chế nguy cơ và giảm triệu chứng hạ huyết áp sau ăn, mỗi người nên điều chỉnh chế độ ăn và sinh hoạt phù hợp với tình trạng sức khỏe. Tránh ăn quá no, cân nhắc chia thành nhiều bữa nhỏ và hạn chế các bữa ăn chứa nhiều carbohydrate, nhất là carbohydrate tinh chế như bánh kẹo, nước ngọt, đồ uống nhiều đường. Chế độ ăn vẫn cần bảo đảm cân đối, phù hợp với bệnh nền và nhu cầu dinh dưỡng.

Uống nước trước bữa ăn có thể giúp cải thiện huyết áp ở một số người. Tuy nhiên, người mắc suy tim, bệnh thận hoặc được chỉ định hạn chế dịch cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi tăng lượng nước uống.

Bác sĩ Thảo khuyến cáo người bệnh nên rà soát các thuốc đang sử dụng, đặc biệt khi triệu chứng xuất hiện sau khi bắt đầu dùng thuốc mới hoặc thay đổi liều. Nếu nghi ngờ thuốc có thể ảnh hưởng đến huyết áp, người bệnh cần trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và điều chỉnh phù hợp, không tự ý ngừng thuốc hạ huyết áp hoặc thay đổi thời điểm uống thuốc.

Khi cảm thấy mệt lả hoặc choáng váng sau ăn, người bệnh nên ngồi hoặc nằm ở nơi an toàn để tránh ngã. Nếu tình trạng thường xuyên tái diễn, kéo dài hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân.

Để hỗ trợ bác sĩ đánh giá, người bệnh có thể đo huyết áp trước ăn và tại một số thời điểm trong hai giờ sau ăn. Đo huyết áp khi nghỉ ngơi, đồng thời ghi lại các chỉ số, thời điểm đo và triệu chứng đi kèm.

Trường hợp ngất, đau ngực, khó thở hoặc xuất hiện dấu hiệu như yếu liệt, méo miệng, nói khó cần gọi cấp cứu ngay. Đây có thể là dấu hiệu nghiêm trọng, không nên mặc định là do hạ huyết áp sau ăn.