Bài toán giảm nợ công – nguồn cơn biểu tình ở Pháp

Nỗ lực giảm núi nợ công 3.600 tỷ euro đẩy chính phủ Pháp vào thế khó, khi chính sách thắt lưng buộc bụng thổi bùng biểu tình.

Hôm 17/10, khoảng 550.000-800.000 người tham gia các cuộc biểu tình trên khắp nước Pháp. Phần lớn người tham gia tuần hành ôn hòa trên đường phố, nhưng nhiều địa điểm đã mất kiểm soát và hóa thành bạo loạn.

Người dân xuống đường nhằm phản đối tình trạng chi phí sinh hoạt gia tăng và cắt giảm chi tiêu công. Tuy nhiên, đằng sau chính sách “thắt lưng buộc bụng” của chính phủ Pháp là áp lực giải quyết núi nợ công ngày càng phình to, đang khiến giới đầu tư toàn cầu lo ngại.

Cụ thể, Pháp đang gánh khối nợ công 3.600 tỷ euro và đang có nguy cơ tăng nhanh hơn tốc độ tăng trưởng kinh tế. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo GDP Pháp tăng 0,4% năm nay, so với 0,9% hồi 2025, thuộc nhóm kém nhất eurozone.

Ông Carsten Brzeski, Giám đốc Nghiên cứu kinh tế vĩ mô toàn cầu ING Research (Hà Lan) chỉ ra tỷ lệ nợ công trên GDP Pháp tương đương thời điểm khó khăn mà Italy trải qua vào 2011 và Hy Lạp năm 2009. Thậm chí, thâm hụt ngân sách Pháp còn lớn hơn Italy đợt đó.

Đáng quan tâm hơn là lãi suất đang tăng vọt, khiến chi phí trả nợ leo thang. Lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp kỳ hạn 10 năm đã đạt 5%, cao nhất kể từ 2002.

Chênh lệch lợi suất với trái phiếu chính phủ Đức, vốn dùng để tham chiếu ở eurozone, đã rộng nhất kể từ khủng hoảng nợ năm 2012, cho thấy nhà đầu tư yêu cầu mức bù đắp rủi ro đáng kể hơn để nắm giữ nợ nước này.

Các quốc gia như Anh và Italy cũng đối mặt với áp lực lợi suất trái phiếu cao tương tự, nhưng đặc điểm nhân khẩu học của Pháp khiến việc kiểm soát chi tiêu công trở nên đặc biệt khó khăn.

Theo giới phân tích, nguyên nhân hàng đầu gây áp lực tài khóa cho Pháp là độ tuổi nghỉ hưu sớm và tình trạng già hóa dân số, khiến ngân sách chi trả lương hưu hiện chiếm 25% tổng chi tiêu công.

Do đó, chính phủ nước này buộc phải có biện pháp để bảo đảm tính bền vững hệ thống, như cắt giảm chi tiêu công và nâng tuổi nghỉ hưu. Người lao động Pháp vốn nghỉ hưu sớm hơn khoảng 2,5 năm so với mức trung bình của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD),

DW cho rằng các biện pháp “đau đớn” này đã châm ngòi biểu tình. “Pháp đang trong tình thế phải thực hiện một bài toán cân bằng đặc biệt khó khăn, khi vừa tìm cách giảm thâm hụt ngân sách, vừa đối phó với làn sóng phẫn nộ của công chúng trước các biện pháp cắt giảm chi tiêu”, hãng truyền thông Đức, bình luận.

Ông Carsten Brzeski tại ING Research cho biết thâm hụt ngân sách sơ cấp, tức phần chênh lệch thu – chi chưa tính chi phí trả lãi nợ, đang ở mức gần 3% GDP Pháp. Về lý thuyết, để xóa bỏ khoản thâm hụt này, đất nước cần đạt được sự đồng thuận chính trị chưa từng có kể từ thập niên 1970.

“Đáng lo ngại nhất là việc liên tục không đạt các mục tiêu tài khóa do chính Pháp và châu Âu đặt ra trong nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ”, ông nói.

Thực tế, những yếu tố chính trị phức tạp hiện tại càng khiến nỗ lực kiểm soát khối nợ 3.600 tỷ euro thêm thách thức. Dự thảo ngân sách đang được thảo luận tại Quốc hội Pháp đặt mục tiêu giảm thâm hụt ngân sách xuống còn 5% GDP vào năm tới.

Tổng thống Emmanuel Macron nỗ lực thông qua gói ngân sách trước cuối năm, để trấn an thị trường rằng nước này có khả năng giảm núi nợ công khổng lồ. Nhưng khả năng rất bấp bênh, do chính phủ không nắm đa số ghế trong Quốc hội.

Các đảng đối lập ở cả cánh tả lẫn cánh hữu đều phản đối đề xuất của ông Macron. Hôm 13/10, Bộ trưởng Kinh tế Pháp Roland Lescure, bác bỏ nhận định rằng nước này đang mắc kẹt trong “hiệu ứng quả cầu tuyết” của nợ công, kêu gọi các đảng đối lập thông qua đề xuất ngân sách.

Bầu cử tổng thống Pháp sẽ diễn ra năm sau càng khiến tình hình phức tạp. Các ứng viên hàng đầu đưa ra những phương án tài khóa mang tính đột phá, khiến thị trường lo ngại, theo DW. Ví dụ, ứng viên cực tả Jean-Luc Mélenchon đề xuất xóa khoản nợ do ngân hàng trung ương nắm giữ, một giải pháp bị ECB bác bỏ. Trong khi, lãnh đạo cực hữu Marine Le Pen đề xuất hạ tuổi nghỉ hưu trở lại mức 62.

Hôm 14/10, Tổng giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva kêu gọi các nhà hoạch định chính sách Pháp “khẩn trương sửa chữa nền tài khóa trước khi những vết nứt ngày càng lan rộng”.

“Đây là lúc cần tăng cường nguồn thu, hợp lý hóa chi tiêu và cải thiện quản lý tài chính công”, bà nhấn mạnh. Người đứng đầu IMF dự đoán Pháp sẽ cần “nhiều thời gian” để giảm nợ công xuống mức đủ để thị trường khôi phục niềm tin.

Ông Carsten Brzeski chỉ ra điểm tích cực là Pháp “đang gặp vấn đề về tài khóa, nhưng chưa rơi vào khủng hoảng huy động vốn”. Cùng với đó, khủng hoàng nợ công tại nền kinh tế lớn thứ hai EU ít có nguy cơ lan rộng trong khối, bởi khu vực đồng euro hiện đã có mạng lưới bảo vệ tài chính tốt hơn trước.

“Nhưng điều đáng lo ngại thực sự là năng lực và quyết tâm chính trị trong việc đưa các nền kinh tế thành viên cũng như toàn bộ EU trở lại quỹ đạo cải cách và duy trì nền tài chính công bền vững”, ông bình luận.

Phiên An (theo DW, Le Monde, ING)