Nhường đất cho dự án Vành đai 2,5, nhiều gia đình ở Hà Nội phải chia nhau đi ở trọ vì nhà hỏng kết cấu, thiếu tiền xây sửa hoặc chờ giao đất tái định cư.
Trưa tháng 10, ông Hoàng Nam Chiều, 58 tuổi, ngồi luộc rau dưới mái bạt phòng trọ ở ngõ 50 Chính Kinh, phường Thanh Xuân. Cách đó vài bước chân là mảnh đất 16,5 m2 còn lại của gia đình sau đợt thu hồi.
Phòng trọ không cửa sổ, diện tích vừa đủ kê một chiếc chiếu và tủ thờ. Lối ra vào rộng 3 gang tay, được xây thêm gờ chắn nước ngập. Dây phơi quần áo phải bọc nilon tránh bụi công trường do gần đây ông và vợ, bà Nguyễn Thị Lan, 57 tuổi, bị mẩn ngứa khắp người.
“Sống ở đây như dưới hầm, chuột bọ chạy qua lại, ngày đêm máy móc rung từng hồi”, ông Chiều nói về cảnh tạm cư hơn nửa năm qua.
Phần đất của gia đình ông Chiều nằm trên tuyến Vành đai 2,5 dài gần 20 km từ khu đô thị Ciputra tới nút giao Vành đai 3 gần cầu Thanh Trì, gồm 13 đoạn triển khai qua nhiều dự án thành phần.
Tại 5 phường trọng điểm giải phóng mặt bằng, dự án đã tác động đến đời sống của hàng nghìn hộ dân. Chỉ tính một số phường trọng điểm như Cầu Giấy có 432 hộ dân và tổ chức bị ảnh hưởng. Phường Yên Hòa có 369 phương án bồi thường. Đoạn qua phường Thanh Xuân thu hồi đất của khoảng 700 hộ. Tại phường Khương Đình có 736, còn phường Định Công có 598 hộ dân thuộc diện giải tỏa.
Những gia đình “chia 5 xẻ 7”
Gia đình ông Chiều vốn ở trên mảnh đất 52 m2, bị thu hồi 35,5 m2, còn lại 16,5 m2 và nhận 1,6 tỷ đồng bồi thường. Theo Quyết định 40/2026 của UBND TP Hà Nội, các hộ bị thu hồi toàn bộ hoặc phần còn lại nhỏ hơn diện tích tối thiểu (50 m2), nếu không còn nơi ở nào khác tại địa phương sẽ được xét giao đất có thu tiền sử dụng đất, mua nhà tái định cư hoặc nhận tiền.
Với thửa đất có nhiều thế hệ hoặc nhiều cặp vợ chồng đủ điều kiện tách hộ, từng hộ được xét mua một suất tái định cư riêng.
Áp dụng theo quy định này, gia đình ông Chiều có hai hộ nên được quyền mua một suất đất và một căn chung cư tái định cư. Tuy nhiên, việc nộp thêm tiền mua nơi ở mới vượt khả năng tài chính của gia đình khi ông Chiều mất sức lao động từ lâu, kinh tế phụ thuộc vào quán nước của vợ. Ngoài ra, khoản đền bù 1,6 tỷ đồng phải trích một phần để xây nhà trên diện tích 16,5 m2 còn lại.
Từ lúc bàn giao mặt bằng hồi tháng 4, 7 nhân khẩu trong gia đình ông phải chia nhau thuê trọ 3 nơi. Vợ chồng ông thuê phòng sát nền nhà cũ. Gia đình con trai thuê phòng tại phố Quan Nhân, còn phòng trọ trên phố Cự Lộc dùng để chứa đồ đạc và làm chỗ ngủ cho người con út. “Cứ tưởng được yên ổn đến cuối đời, bỗng dưng giờ vợ chồng tôi lại phải tính toán lại từ đầu”, ông Chiều nói.
Cách đó vài con ngõ, căn nhà 3 tầng rộng 50 m2 của gia đình anh Tuấn, 45 tuổi, bị thu hồi toàn bộ. Gia đình nhận bồi thường hơn 2 tỷ đồng và một suất mua đất tại phường Đại Mỗ, song tới nay chưa có lịch bàn giao đất mới.
Trong thời gian chờ đợi, Nhà nước hỗ trợ tiền tạm cư cho gia đình 4 người của anh 10 triệu đồng mỗi tháng. Vợ chồng anh dùng khoản này thuê một căn chung cư 2 phòng ngủ, cách nhà cũ khoảng 5 phút đạp xe.
Không gian thu hẹp khiến sinh hoạt của gia đình 3 thế hệ nảy sinh bất tiện. Vợ chồng anh đi làm về muộn, việc ăn uống ảnh hưởng đến giấc ngủ của người mẹ ngoài 80 tuổi. Ban đầu con gái anh ở cùng bà, nhưng để con có chỗ học tập yên tĩnh, anh Tuấn phải quây một góc phòng khách làm không gian riêng cho cháu.
“Vợ chồng tôi xác định ở thuê thêm vài năm chờ con gái học xong cấp 3, tránh làm xáo trộn việc thi cử của cháu”, anh Tuấn nói.
Đất còn nhưng nhà không thể ở
Khác với nhóm phải rời đi, dọc tuyến Vành đai 2,5 còn những hộ dân rơi vào cảnh đất còn, nhưng nhà không thể ở. Xáo trộn của họ không đong đếm đơn thuần bằng số mét vuông bị xén, còn là sự đứt gãy không gian sinh hoạt, gián đoạn sinh kế và phân tán người thân.
Tại ngõ 72 Chính Kinh, ngôi nhà hơn 80 m2 của chị Nguyễn Thoa, 48 tuổi, hiện chỉ dùng để đỗ xe và chứa đồ. Dự án thu hồi 6 m2 phía sau nhà chị nhưng cắt trúng vị trí cầu thang, làm mất lối lên xuống các tầng và ảnh hưởng kết cấu căn nhà. Mỗi khi mưa lớn, bùn đất từ công trường tràn vào trong. Đã có vài tốp thợ xây đến khảo sát đều lắc đầu vì không thể sửa chữa được nữa.
Nhận 400 triệu đồng bồi thường, chị Thoa tính toán không đủ chi phí sửa lại nhà. Trong lúc chờ cấp lại sổ đỏ và giấy phép xây dựng, chị duy trì sinh kế bằng cách thuê mặt bằng 40 m2 giá 12 triệu đồng mỗi tháng để mở lại tiệm gội đầu.
Cơ sở dạy aerobic tại nhà mẹ chồng sát vách cũng bị giải tỏa một phần, buộc chị thuê thêm một mặt bằng với giá tương tự ở ngõ bên cạnh. Dù phần đất còn lại được ra mặt đường lớn thuận lợi cho việc kinh doanh sau này, hiện tại công trường ngổn ngang khiến lượng khách của chị giảm 80%.
Giữa lúc nhà cửa bề bộn, chồng chị – người mắc bệnh hen suyễn mạn tính – qua đời. “Anh ốm yếu đã lâu, từ lúc tháo dỡ nhà cửa, sống cạnh công trường khói bụi, sức khỏe xấu đi nhanh rồi mất sau hơn một tháng”, chị Thoa kể.
Do chỗ thuê trọ chật hẹp, lại kết hợp làm tiệm gội đầu nên không còn chỗ kê giường, chị phải gửi người mẹ chồng 90 tuổi bị liệt lên nhà người thân ở tỉnh Phú Thọ, cách Hà Nội khoảng 60 km, sau 10 năm trực tiếp chăm sóc. Mỗi lần mẹ gọi điện hỏi: “Mẹ nhớ nhà, bao giờ cho mẹ về?”, chị đều hẹn đợi cất xong nhà mới sẽ đón, dù biết khó hoàn thành trong năm nay.
Ở phố Quan Nhân, gia đình 9 nhân khẩu của bà Hà, 62 tuổi, cũng rơi vào cảnh còn đất nhưng mất nhà. Mảnh đất 112 m2 bị thu hồi 37 m2 khối nhà chính phía trước, phần diện tích 75 m2 còn lại chỉ gồm gian bếp cấp 4 và khoảng sân. Nhận 1,8 tỷ đồng bồi thường, gia đình không thuộc diện xét mua suất tái định cư do phần đất còn lại đủ chuẩn xây dựng (trên 50 m2), nhưng được nhận tiền hỗ trợ tạm cư trong thời gian chờ xây sửa.
Nửa năm nay, 9 người trong gia đình chia lịch sinh hoạt giữa hai nơi. Đến bữa, cả nhà về gian bếp cũ nấu nướng, ăn uống; tối đến lại sang căn nhà 4 tầng, diện tích sàn 34 m2 thuê cách đó vài trăm mét để ngủ. Riêng chồng bà Hà kê giường ở lại khu bếp cũ để trông coi tài sản.
Trong vùng giải tỏa, những hộ dân bị ảnh hưởng nhìn nhau qua “3 bậc thang may mắn”.
Ở bậc thấp nhất của thang đo là những hộ mất hết đất hoặc hộ có diện tích đất cũ nhỏ, khoản đền bù nhận về không đủ mua nơi ở mới hay xây lại nhà. Những người này rơi vào cảnh không biết đi đâu về đâu.
Trên một bậc là diện “kém may”, dẫu nhận tiền tỷ bồi thường, kinh tế eo hẹp khiến gia đình chưa biết lấy đâu tiền nộp suất mua nhà tái định cư hay sửa sang nhà.
Và ở trên cùng của thang đo là những hộ “may mắn”. Họ vẫn giữ được đất, vừa được ra mặt tiền đường mới.
Chị Thùy Anh, 31 tuổi, ở ngõ 80/14 Nhân Hòa, tự nhận mình thuộc bậc thang “may mắn” vì giữ lại được phần lớn diện tích nhà. Ngôi nhà cấp 4 rộng 58 m2 của gia đình chỉ bị thu hồi 4 m2, phần còn lại rộng 54 m2 nay có hai mặt đường.
Với 4 m2 đất bị thu hồi, gia đình nhận hơn 200 triệu đồng bồi thường, không được hỗ trợ tạm cư. “May nhưng không sung sướng gì”, chị Anh nói. Suốt 6 tháng qua, cả nhà tiếp tục sinh hoạt trong ngôi nhà bị vát góc, chưa thể sửa sang. Sống cạnh công trường, vào những đợt thi công cao điểm, ánh đèn pha máy móc chiếu qua khe hở tấm tôn suốt đêm. Mỗi lần xe lu, xe tải trọng lớn đi qua, căn nhà cấp 4 lại rung bần bật. “Nhiều đêm đang ngủ mà tôi tưởng động đất, tỉnh giấc luôn”, Thùy Anh nói.
Ông Lưu Đình Tiếp, Tổ phó tổ dân phố số 21, phường Thanh Xuân, cho biết tổ có khoảng 153 hộ dân bị ảnh hưởng bởi dự án. Trong đó, phần lớn hộ bị thu hồi toàn bộ đất hoặc hỏng kết cấu nhà, buộc phải đi thuê trọ; một số ít hộ bị thu hồi diện tích nhỏ đang tự sửa sang để ở.
Do khoản tiền hỗ trợ tạm cư 6 tháng đợt đầu đã hết, nhiều gia đình đang chờ đợt chi trả mới để đóng tiền thuê trọ. “Tình hình trong tổ là những hộ thuộc diện nhận chung cư mới được bốc thăm, còn hộ nhận đất tái định cư vẫn chưa có thông tin về thời gian bàn giao”, ông Tiếp nói.
Tại phường Yên Hòa, Chủ tịch UBND phường Trịnh Thị Dung cho biết các hộ dân đều đã hợp tác tháo dỡ công trình, trả mặt bằng cho dự án và chính quyền đang làm thủ tục chi trả tiền hỗ trợ tạm cư đợt hai. “Phường sẽ duy trì tiền thuê nhà đợt tiếp theo cho đến khi người dân thực sự nhận được đất hoặc nhà tái định cư”, bà Dung nói.
Tính đến ngày 10/10, gần 8 km của Vành đai 2,5 đã thông xe kỹ thuật tại các đoạn Nguyễn Trãi – Hoàng Đạo Thúy, Đầm Hồng – Nguyễn Trãi và Vũ Phạm Hàm – Trần Duy Hưng.
Bên ngoài hàng rào tôn ở ngõ 50 Chính Kinh, ông Chiều đặt một bộ bàn ghế nhựa, hàng ngày trông coi mảnh đất 16,5 m2 còn lại của gia đình. Sát ranh giới, ông tự cắm thêm một chiếc cọc, lùi vào 20 cm so với mốc giải tỏa. Bên trong, hệ thống móng và hố ga đã được đào sẵn. Gia đình chờ công trường bên ngoài san lấp xong mặt đường sẽ đổ đất tôn nền để xây lại nhà.
“May còn giữ được mảnh đất cất nhà, sau này dọn thúng xôi, kê bàn trà đá kiếm đồng ra đồng vào nuôi hai thân già”, ông Chiều nói.
Hãy là người đầu tiên chia sẻ góc nhìn về bài viết này.