Lỗ hoàng điểm: Cách phòng ngừa & chữa bệnh – VnExpress Sức Khỏe

Lỗ hoàng điểm là tổn thương tại vùng trung tâm võng mạc, có thể gây nhìn mờ, méo hình và suy giảm thị lực.

Định nghĩa

Hoàng điểm là vùng nằm gần trung tâm võng mạc, có chức năng giúp mắt nhìn rõ các chi tiết, nhận diện khuôn mặt, đọc chữ và phân biệt màu sắc. Lỗ hoàng điểm là tình trạng xuất hiện khe hở hoặc khuyết mô tại vùng này, ảnh hưởng đến thị lực trung tâm.

Bệnh thường xuất hiện ở một mắt, đôi khi ảnh hưởng cả hai mắt. Mức độ suy giảm thị lực phụ thuộc vào kích thước lỗ, vị trí tổn thương và thời gian mắc bệnh.

Lỗ hoàng điểm khác với thoái hóa hoàng điểm tuổi già. Cả hai đều ảnh hưởng đến thị lực trung tâm nhưng có cơ chế tổn thương khác nhau.

Nguyên nhân

Lão hóa là nguyên nhân thường gặp nhất. Dịch kính là chất dạng gel trong suốt lấp đầy bên trong nhãn cầu, nằm sát võng mạc. Khi tuổi tăng, dịch kính dần co lại và tách khỏi võng mạc. Nếu dịch kính vẫn bám chặt vào hoàng điểm trong quá trình này, lực kéo có thể làm mô võng mạc căng giãn, hình thành lỗ.

Bệnh có thể liên quan đến chấn thương mắt, cận thị nặng, một số bệnh lý võng mạc hoặc biến chứng sau phẫu thuật mắt. Trong một số trường hợp, không xác định được nguyên nhân cụ thể ngoài những thay đổi liên quan đến tuổi tác.

Triệu chứng

Ở giai đoạn đầu, bệnh có thể không gây triệu chứng rõ rệt. Khi tổn thương tiến triển, người bệnh có thể gặp các biểu hiện sau:

• Nhìn mờ ở trung tâm: Khó đọc chữ nhỏ, quan sát chi tiết hoặc nhận diện khuôn mặt.
• Hình ảnh méo mó: Đường thẳng có thể trông cong, gợn sóng; chữ viết hoặc vật thể xuất hiện biến dạng.
• Điểm mờ hoặc tối: Xuất hiện vùng khuyết trong tầm nhìn trung tâm, gây khó khăn khi nhìn trực tiếp vào vật thể.
• Giảm thị lực: Khả năng nhìn rõ có thể suy giảm dần khi lỗ lớn hơn.

Triệu chứng đôi khi khó nhận biết nếu mắt còn lại vẫn nhìn tốt. Khi thị lực thay đổi hoặc hình ảnh trở nên méo mó, người bệnh nên khám chuyên khoa mắt để xác định nguyên nhân.

Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh gồm:

• Tuổi cao: Bệnh thường gặp ở người trên 55-60 tuổi do dịch kính thay đổi theo quá trình lão hóa.
• Cận thị nặng: Những thay đổi cấu trúc ở mắt cận thị nặng có thể làm tăng nguy cơ tổn thương hoàng điểm.
• Chấn thương mắt: Va đập hoặc tổn thương trực tiếp có thể gây hình thành lỗ hoàng điểm.
• Tiền sử phẫu thuật mắt hoặc bệnh võng mạc: Một số trường hợp có thể phát triển lỗ hoàng điểm sau phẫu thuật hoặc do bệnh lý mắt đi kèm.
• Đã mắc bệnh ở mắt còn lại: Người từng có lỗ hoàng điểm ở một mắt có nguy cơ xuất hiện tổn thương tương tự ở mắt kia.

Chẩn đoán

Bác sĩ nhãn khoa đánh giá thị lực, khám mắt và nhỏ thuốc giãn đồng tử để quan sát võng mạc. Phương pháp quan trọng giúp xác định bệnh là chụp cắt lớp quang học (OCT). Kỹ thuật này sử dụng ánh sáng để tạo hình ảnh chi tiết các lớp võng mạc, qua đó giúp bác sĩ xác định vị trí, kích thước và mức độ tổn thương của hoàng điểm.

Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm hình ảnh để đánh giá tình trạng võng mạc và loại trừ những bệnh lý khác có biểu hiện tương tự.

Phương pháp điều trị phụ thuộc vào kích thước lỗ, thời gian mắc bệnh và mức độ ảnh hưởng đến thị lực.

• Theo dõi định kỳ: Một số lỗ nhỏ hoặc tổn thương ở giai đoạn sớm có thể được theo dõi bằng khám mắt và chụp OCT. Một số trường hợp có khả năng tự đóng, nhưng không phổ biến và cần được bác sĩ đánh giá.
• Phẫu thuật cắt dịch kính: Đây là phương pháp điều trị chính khi lỗ hoàng điểm gây giảm thị lực hoặc có nguy cơ tiến triển. Bác sĩ loại bỏ dịch kính để giải phóng lực kéo lên hoàng điểm, có thể bóc lớp màng gây co kéo và bơm bóng khí vào trong mắt để hỗ trợ các mép lỗ khép lại.

Sau phẫu thuật, người bệnh có thể cần giữ tư thế đầu theo hướng dẫn của bác sĩ để bóng khí tạo áp lực phù hợp lên vùng tổn thương. Thời gian giữ tư thế tùy từng trường hợp.

Phẫu thuật có thể giúp đóng lỗ và cải thiện thị lực ở nhiều trường hợp. Tuy nhiên, thị lực không phải lúc nào cũng trở lại bình thường; kết quả phụ thuộc vào kích thước lỗ, thời gian tổn thương và tình trạng võng mạc trước điều trị.

Phòng ngừa

Hiện chưa có biện pháp giúp phòng ngừa hoàn toàn lỗ hoàng điểm, nhất là những trường hợp liên quan đến quá trình lão hóa. Tuy nhiên, một số biện pháp có thể giúp bảo vệ mắt và phát hiện bệnh sớm:

• Sử dụng kính bảo hộ khi làm việc hoặc tham gia hoạt động có nguy cơ chấn thương mắt.
• Khám mắt định kỳ, đặc biệt khi lớn tuổi, cận thị nặng hoặc có tiền sử bệnh võng mạc.
• Theo dõi những thay đổi về thị lực và đi khám sớm khi nhìn mờ, hình ảnh méo mó hoặc xuất hiện điểm tối ở trung tâm tầm nhìn.

Nếu thị lực đột ngột suy giảm hoặc mất thị lực, người bệnh cần được đánh giá y tế khẩn cấp.

Các bài viết của VnExpress có tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.