Những bệnh có thể tiến triển âm thầm dù cơ thể khỏe mạnh

Tăng huyết áp, tiểu đường, cholesterol cao và gan nhiễm mỡ thường ít có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, khiến người mắc khó nhận biết nếu không khám sức khỏe.

Cơ thể vẫn sinh hoạt bình thường, không đau đớn hay mệt mỏi không đồng nghĩa với việc mọi chỉ số sức khỏe đều ổn định. Một số bệnh tiến triển âm thầm trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, trước khi gây ra biến chứng hoặc biểu hiện rõ rệt.

Tăng huyết áp thường không gây triệu chứng rõ ràng, khiến nhiều người không biết mình mắc bệnh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2024, ước tính khoảng 1,4 tỷ người trưởng thành 30-79 tuổi trên toàn cầu bị tăng huyết áp, trong đó khoảng 44% chưa biết tình trạng của mình.

Khi huyết áp duy trì ở mức cao mà không được kiểm soát, thành mạch và các cơ quan như tim, não, thận có thể chịu tổn thương, làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và bệnh thận.

Đo huyết áp thường xuyên có thể giúp phát hiện tình trạng này. Người trưởng thành nên kiểm tra huyết áp định kỳ, nhất là khi lớn tuổi, thừa cân, ít vận động, ăn nhiều muối hoặc có người thân mắc bệnh. Kết quả bất thường cần được nhân viên y tế đánh giá, không nên tự kết luận chỉ từ một lần đo.

Đường huyết tăng có thể diễn ra từ từ mà người mắc chưa nhận thấy thay đổi rõ rệt. Tiền tiểu đường và tiểu đường type 2 có thể tồn tại trong thời gian dài trước khi xuất hiện những biểu hiện như khát nhiều, tiểu thường xuyên, mệt mỏi hoặc nhìn mờ.

Đường huyết cao kéo dài làm tăng nguy cơ tổn thương tim, mạch máu, thận, thần kinh và mắt. Một số người chỉ phát hiện bệnh khi khám sức khỏe hoặc xét nghiệm vì một vấn đề khác.

Xét nghiệm đường huyết lúc đói hoặc HbA1c có thể giúp đánh giá tình trạng đường huyết. Theo các khuyến nghị của cơ quan y tế, việc xét nghiệm nên căn cứ vào tuổi, cân nặng, tiền sử gia đình và các yếu tố nguy cơ. Người có nguy cơ cao nên trao đổi với bác sĩ về thời điểm kiểm tra phù hợp.

Cholesterol là chất béo cần thiết cho cơ thể, nhưng nồng độ cholesterol bất lợi, đặc biệt LDL (cholesterol “xấu”), tăng cao có thể thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa trong thành động mạch. Quá trình này thường không gây đau hay biểu hiện dễ nhận biết ở giai đoạn đầu.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), xét nghiệm máu là cách xác định cholesterol có ở mức cao hay không. Xét nghiệm mỡ máu thường đo cholesterol toàn phần, LDL-cholesterol, HDL-cholesterol (loại tốt) và triglyceride (chất béo trung tính). Rối loạn mỡ máu có thể làm tăng nguy cơ bệnh tim và đột quỵ.

Gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa có thể không gây triệu chứng trong thời gian dài. Theo Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Mỹ (NIDDK), người mắc bệnh gan nhiễm mỡ có thể không có biểu hiện ngay cả khi tổn thương gan đã tiến triển.

Một số trường hợp được phát hiện tình cờ khi xét nghiệm máu hoặc siêu âm vì lý do khác. Bệnh có thể liên quan đến thừa cân, béo phì, kháng insulin và tiểu đường type 2, nhưng người không thừa cân cũng có thể mắc.

Bác sĩ có thể đánh giá nguy cơ dựa trên tiền sử, khám lâm sàng, xét nghiệm máu và phương pháp chẩn đoán hình ảnh khi cần. Không có triệu chứng hoặc đau vùng gan không đồng nghĩa với việc loại trừ được bệnh.

Theo các chuyên gia, khám sức khỏe định kỳ có thể giúp phát hiện sớm các vấn đề như tăng huyết áp, đường huyết cao, bệnh gan giai đoạn đầu và một số bệnh ung thư. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào việc lựa chọn phương pháp kiểm tra phù hợp với độ tuổi, tiền sử bệnh và yếu tố nguy cơ của mỗi người.

Bên cạnh xét nghiệm, duy trì cân nặng phù hợp, vận động thường xuyên, hạn chế muối, không hút thuốc và kiểm soát các bệnh nền cũng góp phần giảm nguy cơ lâu dài.