Vì sao đồng tử giãn ra?

Đồng tử thường giãn khi ở nơi ánh sáng yếu nhưng nếu mở rộng bất thường, nguyên nhân có thể liên quan thuốc, chấn thương mắt hoặc vấn đề thần kinh.

Đồng tử là vùng tròn màu đen ở trung tâm mống mắt, có nhiệm vụ điều chỉnh lượng ánh sáng đi vào mắt. Ở nơi sáng, đồng tử thường co nhỏ, trong bóng tối, nó giãn ra để nhận nhiều ánh sáng hơn. Đồng tử ở mỗi người không có kích thước cố định. Theo Phòng khám Cleveland, đường kính đồng tử thường khoảng 2-4 mm trong ánh sáng mạnh và 4-8 mm trong điều kiện ánh sáng yếu.

Đồng tử giãn bất thường có thể xảy ra ngay cả khi môi trường không tối, có khả năng ở một hoặc cả hai mắt. Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp.

Dùng thuốc nhỏ mắt khi khám bệnh

Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất. Bác sĩ có thể nhỏ thuốc làm giãn đồng tử để quan sát võng mạc và các cấu trúc bên trong mắt rõ hơn, hỗ trợ phát hiện một số bệnh như bệnh võng mạc tiểu đường hoặc glôcôm.

Sau khi nhỏ thuốc, mắt có thể nhìn mờ và nhạy cảm với ánh sáng trong vài giờ. Tình trạng này thường tự hết khi tác dụng của thuốc giảm.

Một số thuốc có thể làm đồng tử giãn do tác động lên hệ thần kinh, đặc biệt nhóm thuốc kháng cholinergic. Thời gian đồng tử trở lại bình thường phụ thuộc loại thuốc và thời gian thuốc còn tác dụng trong cơ thể. Không nên tự ý ngừng thuốc nếu nghi ngờ đây là nguyên nhân mà cần trao đổi với bác sĩ.

Một cú va đập mạnh vào mắt hoặc tiếp xúc với một số chất độc có thể làm tổn thương các cấu trúc kiểm soát đồng tử, khiến đồng tử giãn bất thường. Nếu sau chấn thương mắt xuất hiện đồng tử giãn kèm thay đổi thị lực, cần được khám khẩn cấp để loại trừ tổn thương nghiêm trọng.

Một số bệnh thần kinh liên quan

Những bệnh thần kinh liên quan đến bất thường ở các dây thần kinh chịu trách nhiệm kiểm soát mắt có thể làm thay đổi kích thước và phản xạ đồng tử. Chẳng hạn, hội chứng đồng tử co cứng Adie là một rối loạn ít gặp khiến một bên đồng tử lớn hơn, phản ứng kém với ánh sáng, đôi khi kèm nhìn mờ hoặc nhạy cảm ánh sáng.

Liệt dây thần kinh sọ số 3 cũng có thể khiến đồng tử giãn, nhìn đôi hoặc sụp mi. Trong một số trường hợp ít gặp hơn, liệt dây thần kinh này liên quan đến phình động mạch và cần được đánh giá khẩn cấp.

Sau một chấn thương đầu nghiêm trọng, đồng tử có thể giãn, đôi khi chỉ xảy ra ở một bên. Người bệnh có thể đồng thời mất ý thức, rối loạn trí nhớ hoặc xuất hiện các triệu chứng thần kinh khác. Đồng tử giãn có xu hướng xuất hiện sau một cú tác động mạnh ở vùng đầu, vì vậy không nên xem đây là thay đổi mắt thông thường.

Một số cơn đau nửa đầu kèm aura – những triệu chứng thần kinh thoáng qua thường xuất hiện trước hoặc trong cơn đau đầu, có thể đi cùng thay đổi đồng tử. Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng thị giác như chớp sáng hoặc điểm mù trước hoặc trong cơn đau đầu.

Khi đồng tử lớn hơn rõ rệt so với mống mắt, người bệnh có thể nhận thấy bằng cách nhìn vào gương hoặc chụp ảnh mắt, đặc biệt khi hai bên có kích thước khác nhau.

Tuy nhiên, việc tự quan sát không thể xác định nguyên nhân. Người bệnh nên đi khám nếu đồng tử tự nhiên giãn mà không có nguyên nhân rõ ràng, đặc biệt khi tình trạng chỉ xảy ra ở một mắt hoặc kéo dài bất thường. Bác sĩ thường kiểm tra kích thước đồng tử trong điều kiện sáng và tối, đánh giá phản ứng với ánh sáng, thị lực và các dấu hiệu bất thường khác. Tùy trường hợp, người bệnh có thể cần thêm xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh.