Vì sao trẻ có thể mắc cúm nhiều lần trong năm?

Con tôi 5 tuổi, mắc cúm A hai tháng trước, nay sốt, ho, xét nghiệm lại dương tính. Bé nhiễm cúm lần nữa hay bệnh cũ tái phát? (Lan, TP HCM)

Trẻ có thể mắc cúm nhiều lần trong một năm, kể cả khi vừa khỏi bệnh vài tuần. Nguyên nhân là virus cúm có nhiều chủng khác nhau, trong khi miễn dịch hình thành sau một lần mắc bệnh không bảo vệ hoàn toàn trước những virus cúm khác.

Cúm mùa ở người chủ yếu do virus influenza A và B gây ra. Trong đó, cúm A có các phân type thường lưu hành như A(H1N1), A(H3N2). Một trẻ từng mắc cúm A vẫn có thể mắc cúm B sau đó hoặc nhiễm một virus cúm A có đặc điểm khác với lần trước.

Sau khi mắc cúm, hệ miễn dịch tạo kháng thể để nhận diện, chống lại virus. Khả năng bảo vệ này thường tốt hơn đối với virus đã gây bệnh hoặc những virus có đặc điểm tương tự. Tuy nhiên, virus cúm liên tục biến đổi theo thời gian. Khi virus thay đổi, kháng thể hình thành từ lần nhiễm trước có thể nhận diện và bảo vệ kém hiệu quả hơn. Vì vậy, từng mắc cúm không đồng nghĩa trẻ có miễn dịch với tất cả virus cúm trong những tháng tiếp theo.

Tái nhiễm cúm cũng thường gặp. Trẻ có thể mắc lại cùng một loại virus cúm sau một thời gian ngắn, có trường hợp hai lần nhiễm chỉ cách nhau khoảng 1,5 tháng.

Trẻ nhỏ dễ mắc cúm do thường xuyên tiếp xúc gần với nhiều người ở nhà trẻ, trường học hoặc trong gia đình. Virus lây chủ yếu qua giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc qua tay nhiễm dịch tiết. Thói quen chạm tay lên mặt, dùng chung đồ chơi, vật dụng cũng làm tăng nguy cơ lây nhiễm.

Tuy nhiên, cần lưu ý không phải lần nào trẻ sốt, ho, sổ mũi cũng là cúm. Rhinovirus, virus hợp bào hô hấp (RSV), adenovirus, SARS-CoV-2 và nhiều virus đường hô hấp khác cũng có thể gây sốt, ho, nghẹt mũi, đau họng, mệt mỏi tương tự.

Con bạn đã mắc cúm A cách đây hai tháng và hiện xét nghiệm lại dương tính, nhiều khả năng đây là một đợt nhiễm cúm mới. Ở người có hệ miễn dịch bình thường, virus cúm thường được cơ thể đào thải trong vòng khoảng 21 ngày, nên kết quả dương tính sau hai tháng không phải do virus còn tồn tại từ lần mắc trước.

Phần lớn trẻ mắc cúm hồi phục trong khoảng một tuần. Phụ huynh cần đưa trẻ đi khám nếu sốt cao kéo dài, khó thở, thở nhanh, đau ngực, tím môi, li bì, co giật, uống kém, tiểu ít hoặc có dấu hiệu mất nước. Trẻ đã giảm sốt, khỏe hơn nhưng sau đó sốt trở lại, ho tăng hoặc mệt nhiều hơn cũng cần được kiểm tra để loại trừ biến chứng.

Trẻ dưới 5 tuổi hoặc có bệnh nền như hen, bệnh tim phổi mạn tính, bệnh gan, thận, huyết học, thần kinh, suy giảm miễn dịch hay phải sử dụng thuốc chứa hoạt chất aspirin hoặc salicylate kéo dài có nguy cơ mắc cúm nặng, biến chứng cao hơn. Nhóm trẻ này cần được theo dõi sát khi mắc bệnh và đưa đi khám sớm nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Để phòng cúm, phụ huynh nên cho trẻ tiêm vaccine cúm đầy đủ và nhắc lại hàng năm theo khuyến cáo. Tiêm vaccine giúp giảm khả năng nhiễm bệnh, đồng thời giảm nguy cơ diễn tiến nặng, nhập viện và biến chứng nếu trẻ mắc cúm.

Phụ huynh cũng cần hướng dẫn trẻ rửa tay thường xuyên, che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, hạn chế tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh. Trẻ bị cúm nên nghỉ ngơi, uống đủ nước và hạn chế tiếp xúc với người khác để giảm lây truyền.

ThS.BS.CKI Vương Ngọc Thiên ThanhKhoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM