Vì sao trí nhớ kém khi về già?

Tuổi tác làm thay đổi cấu trúc và hoạt động của não bộ, tổn thương mạch máu, giảm chất lượng giấc ngủ – các yếu tố có thể thúc đẩy suy giảm trí nhớ.

Bác sĩ Hoàng Quyết Tiến, Trung tâm Thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết quá trình lão hóa làm thay đổi cấu trúc và chức năng não bộ. Một số thay đổi có thể ảnh hưởng đến khả năng ghi nhớ, tập trung và xử lý thông tin song tốc độ suy giảm khác nhau ở mỗi người.

Cấu trúc não thay đổi theo tuổi

Theo thời gian, thể tích và độ dày của một số vùng não có thể giảm, trong khi các kết nối thần kinh thay đổi. Những biến đổi này ảnh hưởng đến cách não tiếp nhận, lưu trữ, truy xuất thông tin.

Hồi hải mã và các vùng não liên quan giữ vai trò quan trọng trong hình thành ký ức mới. Khi chức năng của những khu vực này suy giảm, người lớn tuổi có thể khó nhớ tên người mới gặp, quên vị trí đồ vật hoặc mất nhiều thời gian hơn để tiếp nhận thông tin.

Mạch máu tổn thương theo thời gian

Não cần được cung cấp liên tục oxy và glucose qua hệ tuần hoàn để duy trì hoạt động. Người lớn tuổi thường bị huyết áp cao, đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu cao hơn gây tổn thương mạch máu, từ đó giảm lưu lượng máu lên não.

Tổn thương các mạch máu nhỏ có thể làm hư hại chất trắng, phần mô chứa những đường dẫn truyền tín hiệu giữa các vùng não. Các kết nối này suy yếu khiến tốc độ xử lý thông tin của người lớn tuổi giảm, khó tập trung và gặp vấn đề về trí nhớ.

Hút thuốc, ít vận động, uống nhiều rượu bia cũng góp phần làm tăng nguy cơ bệnh lý mạch máu. Do đó, người bệnh nên kiểm soát huyết áp, đường huyết, cholesterol đồng thời duy trì hoạt động thể chất để góp phần giúp bảo vệ chức năng não khi về già.

Thay đổi nội tiết tố

Nồng độ testosterone ở nam giới thường giảm dần theo tuổi, trong khi phụ nữ trải qua các giai đoạn biến động hormone rõ rệt trong thời kỳ sinh con, tiền mãn kinh, mãn kinh. Hormone testosterone và estrogen đều tham gia điều hòa nhiều hoạt động sinh lý, bao gồm chức năng thần kinh. Thay đổi nội tiết tố do tuổi tác có thể khiến một người giảm tập trung hoặc hay quên, năng lượng thấp, thay đổi tâm trạng, rối loạn giấc ngủ.

Stress oxy hóa làm tổn thương tế bào thần kinh

Tuổi tác, hút thuốc và sử dụng nhiều rượu bia có thể góp phần làm mất cân bằng giữa các gốc tự do và hệ thống chống oxy hóa của cơ thể. Tình trạng stress oxy hóa kéo dài làm tổn thương màng tế bào, protein, DNA và ty thể cung cấp năng lượng cho tế bào thần kinh, lâu dần gây viêm và thoái hóa ảnh hưởng đến hoạt động thần kinh theo thời gian.

Bác sĩ Tiến khuyến nghị mỗi người nên kiểm soát các yếu tố nguy cơ từ sớm để hỗ trợ duy trì chức năng não lâu dài. Vận động thường xuyên, ăn uống cân đối, ngủ đủ giấc, duy trì hoạt động trí tuệ và giao tiếp xã hội, đồng thời hạn chế thuốc lá và rượu bia, để góp phần tăng cường sức khỏe. Bổ sung một số tinh chất như anthocyanin trong blueberry, pterostilbene và các thành phần từ bạch quả (ginkgo biloba) có thể phần nào hỗ trợ ngăn ngừa lão hóa não, sa sút trí tuệ.