Xiếc tre ‘Làng tôi’: Bức tranh miền quê Việt

Nhịp sống của người nông dân Việt Nam được kể qua những màn diễn xiếc tre, kết hợp giai điệu từ các nhạc cụ truyền thống, trong vở ”Làng tôi”.

Tác phẩm được tổng duyệt hôm 28/10 tại Trung tâm Nghệ thuật Xiếc tre Hà Nội, nằm trong rạp Công Nhân, Hà Nội. Bước vào khán phòng, không gian văng vẳng tiếng chim kêu, gió rì rào, đem lại cảm giác yên bình. Người xem như được gác lại mọi phiền muộn của cuộc sống, tận hưởng sự thư thái từ những âm thanh, hình ảnh thân thuộc, giản dị.

Chương trình bắt đầu với tiếng gà gáy sáng sớm, mở ra những hoạt cảnh như cô gái sàng gạo, nhóm trẻ nhảy dây, người nông dân gieo hạt lúa, dẫn dắt khán giả đến với nhịp sống làng quê Bắc bộ. Ở đó, họ cùng lao động, sinh hoạt văn nghệ, san sẻ với nhau lúc khó khăn. Khép lại tác phẩm cũng là lúc màn đêm buông xuống. Dưới bầu trời sao, chàng trai đung đưa chiếc võng để nghỉ ngơi, người mẹ chải tóc cho con gái đầy âu yếm. Tiếng hát ru vang vọng không gian, khơi gợi nhiều cảm xúc.

Êkíp đưa tre – biểu tượng văn hóa gắn liền đời sống của người nông dân Việt Nam – trở thành ”nhân vật” trung tâm của Làng tôi. Trên sân khấu, vật liệu này là đạo cụ để thể hiện ngôn ngữ nghệ thuật xiếc. Các nghệ sĩ sử dụng hàng chục thân tre đủ kích cỡ để làm xà đu, giữ thăng bằng, tạo cầu xoay, uốn dẻo, kết hợp tung hứng rổ tre. Các thân tre khi thì được dựng làm nhà, lúc hóa các cơn sóng nước hay trở thành mái chèo. Tre ”ôm ấp” người dân, hiện diện trong nhịp sinh hoạt của họ.

Âm thanh, ánh sáng mộc mạc. Đó là tiếng hò nhau của mọi người khi cùng dựng nhà, tiếng tụng kinh gõ mõ, câu hò vu vơ của các đôi trai gái, lời ru của người mẹ… Một số bài đồng dao, làn điệu dân ca được đưa vào vở diễn, do các nghệ sĩ trực tiếp thể hiện. Đôi lúc, họ xuất hiện từ cửa vào, mang tiếng sáo đi dọc các hàng ghế khán giả, đưa người xem hòa vào dòng chảy ký ức tuổi thơ. Nhiều nhạc cụ khác như đàn môi, kèn, trống chèo… xuất hiện trong mạch truyện, làm nổi bật không gian văn hóa truyền thống Việt Nam.

Sân khấu mang sắc nâu vàng chủ đạo, hiện diện ở trang phục của dân làng, các nhạc cụ, đạo cụ. Ở một số cảnh, ánh sáng chỉ tập trung vào diễn viên, tôn nét đẹp từ chuyển động của họ. Trong cảnh cuối, điểm nhấn là màn sao rực rỡ, gợi nhớ những bầu trời đêm thanh bình của vùng nông thôn.

Tác phẩm do Tuấn Lê đạo diễn, Nguyễn Nhất Lý làm Giám đốc âm nhạc, Nguyễn Lân Maurice đảm nhận vai trò Giám đốc sáng tạo. Vở quy tụ 21 diễn viên, nhạc công từ độ tuổi 18 đến 69, cùng đảm nhận nhiều vai trò: diễn xiếc, chơi nhạc cụ, hát, múa. Không chỉ biểu diễn, họ góp phần tạo nên không khí sinh động, sự gắn kết đầy chân thực của một ngôi làng.

Đa phần nghệ sĩ có nhiều năm học tập, rèn luyện chuyên nghiệp. Tuy nhiên, đạo diễn chú trọng khai thác màu sắc riêng của mỗi người. Chẳng hạn, nhạc công Bích Du, người dân tộc Mường, từng hành nghề thầy cúng trước khi gia nhập Làng tôi. Trong quá trình học nhạc, anh được nghệ sĩ Nhất Lý phát hiện, có cơ hội tham gia một số dự án. Sau đó, anh tiếp tục được đạo diễn Tuấn Lê giao các vai trò như hát, múa, biểu diễn xiếc.

* Một số hình ảnh trong vở Làng tôi

Đạo diễn Tuấn Lê cùng êkíp cho biết muốn xây dựng một đời sống thật. Anh thường xuyên trao đổi với nghệ sĩ, mong họ ”đừng cố làm những gì không thể mà hãy nỗ lực tốt nhất với điều có thể”. Từ đó, các diễn viên được thoải mái bộc lộ cảm xúc, năng lực. ”Mỗi người có một đặc tính riêng, họ không cần phải là ai ngoài chính mình”, anh nói.

Trong dàn nghệ sĩ, có những người đã gắn bó Làng tôi từ thuở đầu, cách đây hơn 20 năm. Họ là thế hệ từng trải qua cuộc sống miền quê hoặc có bố mẹ còn giữ bản tính của những người nông dân, giúp êkíp thuận lợi hơn trong việc thể hiện không khí nông thôn. Ở phiên bản hiện tại, vở diễn có sự xuất hiện của các diễn viên Gen Z. Theo đạo diễn, không thể áp đặt họ trở thành những đứa trẻ miền quê. Anh dành nhiều thời gian chia sẻ, giúp họ dần bộc phát nét tự nhiên trong tính cách, nhằm tạo nên những tương tác chân thật, dân dã nhất.

Làng tôi ra đời năm 2005, bắt đầu có những phiên bản lưu diễn tại châu Âu từ năm 2009. Vở diễn đã đưa những thanh tre mộc mạc cùng vẻ đẹp văn hóa Việt lên các sân khấu quốc tế ở Pháp, Bỉ, Đức, Tây Ban Nha, Hy Lạp, Hà Lan, Hungary, Hong Kong, Australia, chinh phục hơn 100.000 khán giả, được Guardian và CNN giới thiệu.

Trong nước, Làng tôi đã được biểu diễn tại Nhà hát Lớn Hà Nội, Rạp Hồng Hà. Sau Covid-19 cùng một số lý do khác, đến nay, êkíp mới hoàn thành việc tái diễn tác phẩm tại Hà Nội. Vở dự kiến được diễn định kỳ tại rạp Công Nhân, bắt đầu từ ngày 3/11.