Tay chân miệng, sốt xuất huyết, cúm, não mô cầu cùng gia tăng vào cuối năm do cộng hưởng nhiều yếu tố như thời tiết, tích lũy người chưa có miễn dịch.
TS.BS Nguyễn An Nghĩa, Phó khoa Nhiễm – Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1, TP HCM, cho biết như trên trong bối cảnh nhiều bệnh truyền nhiễm cùng tăng số ca trên toàn quốc. Như tại miền Nam đồng thời ghi nhận số ca cúm A, não mô cầu, tay chân miệng tăng. Cụ thể, khu vực này ghi nhận gần 50 ca mắc não mô cầu từ đầu năm, trong đó 9 ca tử vong. Số mắc tay chân miệng tại TP HCM tăng 65% so với cùng kỳ năm trước.
Bên cạnh đó, sốt xuất huyết vẫn lưu hành tại nhiều địa phương. 10 tháng đầu năm, cả nước ghi nhận hơn 123.300 ca mắc và 19 trường hợp tử vong, tăng khoảng 9% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng TP HCM có hơn 42.500 ca tính đến cuối tháng 10.
TS Nghĩa giải thích cần phân biệt biến động theo mùa, chu kỳ dịch và những thay đổi thực sự bất thường. Số ca mắc tăng cùng lúc chưa đủ để kết luận quy luật dịch tễ đã thay đổi.
Thông thường, thời điểm cuối năm là lúc mùa dịch của một số bệnh giao thoa. Tay chân miệng thường tăng hai đợt mỗi năm, vào khoảng tháng 3-5 và tháng 9-10. Bệnh cũng có thể bùng phát theo chu kỳ khoảng 4-5 năm với đợt dịch gần nhất xảy ra năm 2023.
Sau mỗi đợt dịch, số trẻ sinh ra hoặc chưa tiếp xúc với tác nhân gây bệnh tiếp tục tăng. Đây là một trong những yếu tố làm tăng nhóm chưa có miễn dịch trong cộng đồng, góp phần khiến số ca mắc tăng và hình thành đợt dịch tiếp theo.
Với não mô cầu, vi khuẩn có thể cư trú ở vùng mũi họng của người khỏe mạnh mà không gây triệu chứng. Người mang vi khuẩn vẫn có thể lây bệnh khi tiếp xúc gần. Bệnh thường xuất hiện rải rác, không phải lúc nào cũng tạo thành ổ dịch lớn hoặc xác định được nguồn lây.
Não mô cầu thường tăng vào mùa thu đông ở miền Bắc, trong khi tại miền Nam, bệnh có thể xuất hiện quanh năm. Trường học, ký túc xá và nơi sinh hoạt đông người tạo điều kiện cho vi khuẩn lây truyền. Các ca tử vong tại Cà Mau cũng cho thấy bệnh có thể diễn tiến nặng ở người trưởng thành, không chỉ ở trẻ nhỏ.
Còn bác sĩ Trương Hữu Khanh, Phó chủ tịch Hội Truyền nhiễm TP HCM, nhận định nhiều bệnh truyền nhiễm cùng tăng trong một giai đoạn không phải hiện tượng bất thường. Cuối năm, thay đổi về nhiệt độ, thời tiết và môi trường có thể tạo điều kiện cho một số mầm bệnh lưu hành, nhất là các bệnh lây qua đường hô hấp.
Trong đó, não mô cầu không phải bệnh mới xuất hiện. Theo bác sĩ Khanh, truyền thông phát triển và kỹ thuật xét nghiệm hiện đại giúp phát hiện, chẩn đoán, báo cáo ca bệnh nhanh và đầy đủ hơn. Điều này có thể khiến cộng đồng cảm thấy bệnh xuất hiện nhiều hơn trước.
Nguy cơ mắc não mô cầu trong cộng đồng nhìn chung không cao. Tuy nhiên, khi bệnh chuyển sang thể xâm lấn, hậu quả có thể nghiêm trọng. Bệnh có thể diễn tiến rất nhanh, gây nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não và đe dọa tính mạng.
Người dân không nên hoang mang trước các ca bệnh rải rác, nhưng cũng không được chủ quan. Khi có dấu hiệu như sốt cao, đau đầu dữ dội, nôn, cứng gáy, lơ mơ hoặc ban xuất huyết bất thường, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay. Không nên tự theo dõi, điều trị tại nhà như các bệnh thông thường. Khi phát hiện ca bệnh, ngành y tế cần điều tra dịch tễ, xác định người tiếp xúc gần và triển khai biện pháp xử lý phù hợp.
Ở góc độ dự phòng, BS.CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Chuyên môn Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho rằng diễn biến bệnh truyền nhiễm trong năm nay chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, gồm khí hậu, môi trường, miễn dịch cộng đồng và hành vi tiếp xúc.
Với sốt xuất huyết, nhiệt độ, lượng mưa, độ ẩm và môi trường sống ảnh hưởng đến sự phát triển của muỗi vằn truyền bệnh. Hiện tượng El Niño có thể làm thay đổi nền nhiệt và lượng mưa, tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi sinh trưởng. Nhiệt độ cao có thể rút ngắn vòng đời của muỗi và thúc đẩy virus nhân lên nhanh hơn trong cơ thể muỗi, từ đó tăng khả năng truyền virus sang người. Đô thị hóa cũng làm gia tăng công trình xây dựng, khu dân cư đông đúc và các vật dụng chứa nước, tạo nơi sinh sản cho muỗi.
Cúm và não mô cầu có thể tăng vào cuối năm. Thời tiết lạnh, mưa khiến người dân có xu hướng tụ tập trong nhà, làm tăng nguy cơ lây nhiễm tại trường học, văn phòng và không gian kín. Với cúm, nhiều chủng virus cùng lưu hành nên một người có thể mắc bệnh nhiều lần trong năm, thậm chí trong cùng một mùa.
Bác sĩ Chính cũng lưu ý sự lưu hành đồng thời của nhiều tác nhân gây bệnh đường hô hấp. Nhiễm cúm và một số virus hô hấp khác có thể ảnh hưởng đến hàng rào bảo vệ niêm mạc, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập.
Trong bối cảnh nhiều tác nhân cùng lưu hành, người dân không nên chờ đến khi có ổ dịch tại nơi sinh sống mới phòng bệnh. Mỗi bệnh có đường lây và đặc điểm dịch tễ riêng, vì vậy cần kết hợp nhiều biện pháp. Tiêm chủng có vai trò quan trọng với những bệnh đã có vaccine.
Hiện có vaccine phòng cúm, não mô cầu, sốt xuất huyết và tay chân miệng do EV71. Mỗi loại có phạm vi bảo vệ khác nhau.
Vaccine cúm cần được tiêm hàng năm do virus thường xuyên biến đổi và miễn dịch bảo vệ suy giảm theo thời gian. Cuối tháng 10, VNVC đưa vào sử dụng vaccine cúm dạng xịt mũi cho người từ 2 đến dưới 18 tuổi và vaccine cúm chuyên biệt cho người từ 60 tuổi trở lên, bổ sung lựa chọn phòng bệnh cho các nhóm tuổi.
Vaccine não mô cầu hiện có giúp phòng năm nhóm huyết thanh phổ biến gồm A, B, C, Y và W. Do mỗi loại vaccine bảo vệ trước các nhóm huyết thanh tương ứng, người đã tiêm cần rà soát lịch sử chủng ngừa để xác định có cần tiêm bổ sung hay không.
Vaccine tay chân miệng do EV71 được chỉ định cho trẻ từ 2 tháng đến dưới 6 tuổi, giúp phòng bệnh do tác nhân có nguy cơ gây biến chứng nặng. Vaccine không phòng tất cả virus gây tay chân miệng, vì vậy vẫn cần vệ sinh tay, đồ chơi và môi trường sinh hoạt.
Vaccine sốt xuất huyết được chỉ định cho người từ 4 tuổi trở lên theo hướng dẫn sử dụng. Tiêm chủng cần kết hợp với diệt lăng quăng, loại bỏ nơi muỗi sinh sản và phòng muỗi đốt.
Bác sĩ Chính khuyến cáo người dân chủ động rà soát lịch tiêm, nhất là với trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền. Đồng thời, cần giữ môi trường sống thông thoáng, vệ sinh cá nhân, hạn chế tiếp xúc gần khi mắc bệnh đường hô hấp và đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường.
Hãy là người đầu tiên chia sẻ góc nhìn về bài viết này.