Sai lầm khi đổ lỗi tăng cân, béo phì do ăn nhiều cơm

Nhiều người nhịn cơm vì sợ béo nhưng lại ăn bù thịt và hoa quả ngọt, khiến cơ thể nạp thừa năng lượng và tăng cân mất kiểm soát.

Thông tin được PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm Tư vấn, Phục hồi dinh dưỡng và Kiểm soát béo phì (Viện Dinh dưỡng), nêu tại lễ phát động Tuần lễ Dinh dưỡng và Phát triển năm 2026, diễn ra từ ngày 16 đến 23/10 nhằm hưởng ứng Ngày Lương thực thế giới.

Theo PGS Hưng, cơm không gây thừa cân, béo phì nếu ăn đúng nhu cầu năng lượng của cơ thể. Ông khuyên người dân điều chỉnh khẩu phần, chia lượng tinh bột hợp lý giữa các bữa và cân đối với các nhóm thực phẩm khác, thay vì cắt bỏ cơm.

Ông dẫn ví dụ 800 kcal từ tinh bột tương đương khoảng 4 bát cơm mỗi ngày. Với chế độ ăn 1.800 kcal, nếu một nửa năng lượng đến từ tinh bột, lượng cơm quy đổi vào khoảng 4,5 bát. PGS Hưng lưu ý đây chỉ là con số minh họa, không áp dụng chung, vì nhu cầu mỗi người khác nhau tùy tuổi, thể trạng, mức vận động và tình trạng sức khỏe. Người muốn thay cơm bằng ngô, khoai, bún hay phở có thể tra Tháp dinh dưỡng theo nhóm tuổi để chọn lượng phù hợp.

Một sai lầm phổ biến khác là bỏ cơm rồi ăn bù bằng thịt. PGS Hưng cho biết chất đạm chỉ nên chiếm 13-15% tổng năng lượng khẩu phần, nên tự ý tăng thịt, cá sẽ phá vỡ sự cân đối của bữa ăn. Khi tính lượng đạm, người dân cần cộng tất cả nguồn đạm gồm thịt, cá, trứng, sữa, đậu phụ. Nếu mâm cơm đã có thịt luộc, đậu phụ, trứng và sườn nấu canh, ông khuyên giảm lượng từng món thay vì thêm các món giàu đạm.

“Không nên vì sợ béo mà cắt cơm rồi ăn bù bằng thực phẩm khác mà không kiểm soát”, PGS Hưng nói. Ông nhấn mạnh bữa ăn cần đủ các nhóm chất, dùng dầu mỡ vừa phải và tăng rau xanh.

Chuyên gia cũng gợi ý người dân cân thử thực phẩm khi đi chợ hoặc nấu nướng để hình dung khẩu phần, từ đó dễ ước lượng khi ăn ở nhà hay ngoài hàng, đồng thời luân phiên các nguồn đạm để thực đơn bớt đơn điệu.

TS.BS Nguyễn Hồng Trường, Phó viện trưởng Viện Dinh dưỡng, cho biết Tuần lễ Dinh dưỡng và Phát triển hướng tới chế độ ăn lành mạnh để bảo vệ sức khỏe trước mắt và lâu dài. Ông lưu ý cải thiện bữa ăn không có nghĩa phải mua thực phẩm đắt tiền hay tăng chi tiêu. Mỗi gia đình nên kiểm tra thực phẩm sẵn có trước khi mua, lên thực đơn theo nhu cầu, mua vừa đủ, sắp xếp theo hạn sử dụng, nấu vừa khẩu phần và bảo quản đúng cách để tránh lãng phí.

TS Hoàng Thị Đức Ngàn, phụ trách Khoa Dinh dưỡng cộng đồng (Viện Dinh dưỡng Quốc gia), khuyên người tiêu dùng thực hành bốn bước “Đọc nhãn – Hiểu đúng – So sánh – Lựa chọn phù hợp”. Bà giải thích khi đọc nhãn cần chú ý giá trị dinh dưỡng được tính theo mức nào, trên 100 g, 100 ml, một khẩu phần hay cả bao gói, vì cùng một sản phẩm, con số sẽ khác nhau tùy cách tính. Bà cũng khuyên không chọn thực phẩm chỉ vì một thành phần hay lời quảng cáo, mà nên đối chiếu nguồn tin chính thống và hỏi tư vấn khi cần.