Vì sao anh chị em ruột có chiều cao khác nhau?

Con trai tôi 12 tuổi, cao 140 cm, còn em gái 10 tuổi đã cao 145 cm. Vì sao anh em ruột có chiều cao khác nhau? (Hương, Tây Ninh)

Hai con của bạn có chiều cao chênh lệch 5 cm dù bé trai lớn hơn em gái hai tuổi. Tuy nhiên, sự khác biệt này chưa đủ để kết luận bé trai chậm phát triển hay bé gái tăng trưởng bất thường. Chiều cao của trẻ cần được đánh giá dựa trên tuổi, giới tính, tốc độ tăng trưởng, giai đoạn dậy thì.

Theo bảng tăng trưởng của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trẻ trai vừa tròn 12 tuổi có chiều cao trung bình khoảng 149,1 cm, trong khi trẻ gái vừa tròn 10 tuổi là 138,6 cm. Như vậy, con trai bạn cao dưới mức trung bình, còn con gái cao hơn mức trung bình của trẻ cùng tuổi, cùng giới.

Di truyền là yếu tố quan trọng quyết định chiều cao của mỗi người. Tuy cùng cha mẹ, mỗi người con nhận được những tổ hợp gene khác nhau từ ba và mẹ. Vì vậy, anh chị em ruột không nhất thiết có chiều cao hoặc tốc độ phát triển giống nhau, ngay cả khi được nuôi dưỡng trong cùng điều kiện.

Bên cạnh yếu tố di truyền, thời điểm dậy thì ảnh hưởng đáng kể đến chiều cao. Bé gái thường bắt đầu dậy thì trong khoảng 8-13 tuổi, sớm hơn bé trai, thường khoảng 9-14 tuổi. Khi đến giai đoạn dậy thì, sự gia tăng hormone sinh dục kích thích xương phát triển, khiến chiều cao tăng nhanh hơn so với giai đoạn trước đó.

Ở bé gái, tốc độ tăng chiều cao thường đạt đỉnh trong giai đoạn đầu dậy thì, sau đó giảm dần khi xương trưởng thành. Bé trai thường đạt đỉnh tăng trưởng muộn hơn, nhưng có thể tăng chiều cao mạnh trong những năm tiếp theo. Do đó, chiều cao hiện tại không phản ánh chính xác chiều cao cuối cùng khi trưởng thành.

Ngoài di truyền và dậy thì, quá trình tăng trưởng còn chịu ảnh hưởng của hormone tăng trưởng (GH), hormone tuyến giáp, dinh dưỡng, giấc ngủ, vận động và tình trạng sức khỏe. Dù có cùng chế độ ăn uống, mỗi trẻ vẫn có khả năng hấp thu, nhu cầu dinh dưỡng và mức độ hoạt động thể chất khác nhau. Một số bệnh lý như thiếu hormone tăng trưởng, suy giáp, bệnh tiêu hóa gây kém hấp thu hoặc bệnh mạn tính cũng có thể khiến trẻ tăng chiều cao chậm.

Phụ huynh cần chú ý nếu trẻ thấp hơn rõ rệt so với phần lớn bạn bè cùng tuổi, cùng giới, tình trạng chiều cao tăng chậm hơn trước hoặc có chiều cao thấp hơn nhiều so với mức dự kiến dựa trên chiều cao của cha mẹ. Đây có thể là dấu hiệu trẻ gặp vấn đề về tăng trưởng, cần được bác sĩ khám để xác định nguyên nhân.

Ba mẹ nên theo dõi chiều cao của từng bé định kỳ mỗi 3-6 tháng, ghi nhận mức tăng trưởng và đối chiếu với biểu đồ tăng trưởng phù hợp. Trong giai đoạn trước dậy thì, trẻ thường tăng khoảng 4-6 cm mỗi năm. Nếu trẻ tăng trưởng chậm kéo dài, tụt dần trên biểu đồ tăng trưởng hoặc có dấu hiệu dậy thì bất thường, phụ huynh cần đưa trẻ đi khám chuyên khoa Nội tiết Nhi để được can thiệp kịp thời.

Để hỗ trợ phát triển chiều cao, trẻ cần được cung cấp đầy đủ năng lượng, protein, canxi, vitamin D và các vi chất thiết yếu. Bữa ăn nên đa dạng thực phẩm gồm thịt, cá, trứng, sữa, rau xanh, trái cây và các loại đậu. Duy trì vận động thể chất ít nhất 60 phút mỗi ngày, ngủ đủ 9-12 giờ mỗi ngày với trẻ 6-12 tuổi và 8-10 giờ với trẻ 13-17 tuổi, hạn chế thức khuya và sử dụng thiết bị điện tử trước giờ ngủ.

Với bé trai 12 tuổi cao 140 cm, ba mẹ nên đưa trẻ khám nếu nhận thấy chiều cao tăng chậm, chưa có dấu hiệu dậy thì hoặc khi đến 14 tuổi hoặc thấp hơn nhiều so với chiều cao dự kiến theo gia đình. Bác sĩ có thể đánh giá tốc độ tăng trưởng, giai đoạn dậy thì, chỉ định chụp X-quang tuổi xương hoặc xét nghiệm nội tiết khi cần thiết.

Phụ huynh không nên tự ý bổ sung hormone tăng trưởng hoặc sử dụng các sản phẩm quảng cáo tăng chiều cao khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

ThS.BS.CKI Hạp Tiến LộcĐơn vị Nhi, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7