Các hãng công nghệ cắt giảm cả trăm nghìn lao động để dồn tiền cho AI, tin tưởng họ vẫn làm tốt dù có ít nhân sự.
Ngày 26/10, Microsoft cho biết đang đề xuất với khoảng 60.000 nhân viên nghỉ việc tự nguyện kèm trợ cấp. Con số này tương đương hơn 25% nhân lực toàn cầu của hãng. Việc này diễn ra trong bối cảnh gã khổng lồ công nghệ muốn giảm chi phí và dồn tài chính cho các khoản đầu tư khổng lồ vào AI. Năm nay, hãng này cũng đã nhiều lần công bố cắt giảm nhân sự.
Hồi tháng 4, Meta thông báo sẽ cắt giảm 10% nhân lực ngay trong tháng sau đó, tương đương khoảng 8.000 người. Mục đích là tăng hiệu suất và tiết kiệm chi phí để bù đắp cho các khoản đầu tư khổng lồ vào AI. Cũng trong tháng đó, Oracle và Snap bắt đầu các đợt cắt giảm lớn. Hồi tháng 2, hãng công nghệ tài chính Block, công ty mẹ của Square và Cash App, công bố kế hoạch giảm 40% nhân sự, tương đương hơn 4.000 nhân viên.
Theo website Layoffs.fyi, các công ty công nghệ đã công bố cắt giảm hơn 135.000 nhân viên trong năm nay. Business Insider thống kê từ đầu năm, gần 20 doanh nghiệp (đã bao gồm các hãng công nghệ) tuyên bố cắt giảm nhân sự với các lý do liên quan đến AI.
Giới phân tích cho rằng việc cắt giảm nhân sự gửi tới nhà đầu tư 2 thông điệp. Đầu tiên, các công ty không ngần ngại làm mọi việc để dồn tiền cho AI. Đây là điều thị trường đến nay vẫn hoan nghênh, thể hiện qua mức vốn hóa cao ngất ngưởng của các công ty liên quan đến AI.
Các hãng công nghệ đang chi nhiều nhất có thể, và thậm chí hy vọng chi nhiều hơn đối thủ, cho chip AI và trung tâm dữ liệu, nhằm dẫn đầu trong cuộc đua mà họ không được thất bại. Điều này làm tăng nhiệt cuộc cạnh tranh xem ai có thể sử dụng AI để làm được nhiều việc hơn với ít nguồn lực hơn, qua đó giải phóng tiền để chi cho những con chip đắt đỏ.
Một số công ty đã công bố lợi ích có được từ AI. Ví dụ, trong báo cáo tài chính quý I, Google cho biết 50% code của họ được tạo ra nhờ AI. Tại sự kiện dành cho nhà đầu tư của Block tháng 11/2025, người đứng đầu bộ phận kỹ thuật cho biết 90% mã lập trình gửi lên công ty được viết “một phần hoặc hoàn toàn bởi AI”.
Tuy nhiên, không phải kế hoạch chi tiêu vốn lớn nào cũng nhận được lời khen. Ví dụ, cổ phiếu hãng xe điện Tesla hồi tháng 4 từng ghi nhận phiên giảm gần 4% sau khi nâng dự báo chi tiêu trong năm nay lên 25 tỷ USD.
Thông điệp thứ hai là các hãng công nghệ tin rằng họ có thể hoạt động tốt với ít nhân viên hơn, kể cả sau khi đã sa thải liên tiếp vài năm qua sau đợt tuyển dụng ồ ạt trong đại dịch. Số nhân viên Meta hiện thấp hơn khoảng 10% so với mức đỉnh sau Covid-19.
Việc này có thể khiến doanh nghiệp hấp dẫn hơn trong mắt nhà đầu tư, vì doanh thu trên mỗi nhân viên là thước đo hiệu quả được theo dõi sát. Tuy nhiên, số liệu này của ngành công nghệ vốn cũng không quá tệ.
Theo dữ liệu của S&P Global Market Intelligence, doanh thu trung vị trên mỗi nhân viên các hãng công nghệ thuộc S&P 500 là 669.000 USD một năm, cao hơn 14% so với mặt bằng chung. Thậm chí, số liệu này tại các hãng công nghệ có vốn hóa trên 1.000 tỷ USD lên tới hơn 2 triệu USD.
Trong một số trường hợp, các đợt cắt giảm dường như chỉ là để khắc phục tình trạng tuyển dụng quá mức trước đây, hoặc đưa doanh nghiệp về mức thông thường của ngành. Theo S&P Global Market Intelligence, doanh thu hàng năm trên mỗi nhân viên của Oracle thấp hơn hầu hết hãng phần mềm lớn khác và chưa bằng 30% Microsoft. Số nhân viên của Snap cũng cao hơn 65% so với tiền đại dịch, dù vẫn chưa có lợi nhuận hoạt động.
Việc cắt giảm nhân sự mạnh hơn nữa có thể giúp các công ty cải thiện số liệu kinh doanh. Tuy nhiên, họ cũng sẽ phải đánh đổi và chấp nhận nhiều rủi ro khác.
Trên Wall Street Journal, giới phân tích cho rằng sa thải ồ ạt kéo tụt tinh thần làm việc và tạo động lực rời đi cho những nhân viên khác, đặc biệt là những nhân tài có lựa chọn khác. Dù AI ngày càng đa nhiệm, các công ty vẫn cần con người để vạch ra mô hình kinh doanh, làm việc với khách hàng và bảo đảm các công cụ AI được sử dụng an toàn. Thậm chí, những người bị cắt giảm có thể khởi nghiệp, sau đó cạnh tranh với các hãng công nghệ lớn.
Bên cạnh đó, chính những đợt sa thải đang củng cố quan điểm ngày càng phổ biến trong cộng đồng rằng AI sẽ hủy hoại việc làm. Điều này sẽ làm tăng sự phản đối vốn đang cản trở công nghệ này.
“Quan điểm rằng AI đang thay thế con người đang bị thổi phồng quá mức. Nhưng nói rằng AI sẽ không bao giờ đe dọa việc làm cũng không đúng. Vấn đề này rất phức tạp”, Ethan Mollick – Phó giáo sư tại Trường Wharton thuộc Đại học Pennsylvania cho biết trên Guardian.
Trên thế giới, ngày càng nhiều cộng đồng đang lên tiếng chống lại việc xây dựng các trung tâm dữ liệu khổng lồ. Mới đây nhất, cư dân thị trấn Hazle, Pennsylvania (Mỹ) đồng loạt phản đối dự án xây trung tâm dữ liệu quy mô lớn của NorthPoint Development, bất chấp lời hứa được tặng 10.000 USD.
Phản ứng này là điều các hãng công nghệ không hề mong muốn, trong bối cảnh họ đang dốc cạn tiền để vượt lên dẫn trước trong cuộc đua AI. Google, Meta, Amazon và Microsoft được dự báo đầu tư tổng cộng 674 tỷ USD năm nay, cao hơn gấp đôi so với 2 năm trước.
Kể cả với những gã khổng lồ công nghệ đang có doanh thu và lợi nhuận khủng, những con số này cũng ngày càng đáng lo ngại. Nợ của một số hãng công nghệ lớn đã bắt đầu tăng. Tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu của Meta năm ngoái là 39%, tăng mạnh so với chỉ 8% của 5 năm trước đó.
Thậm chí, nhà đầu tư đang ngày càng ngờ vực liệu các khoản chi khổng lồ có đem lại lợi nhuận tương xứng hay không. Năm ngoái, một báo cáo của Học viện Công nghệ Massachusetts (MIT) cho thấy 95% các khoản đầu tư vào AI của doanh nghiệp “chưa có lợi nhuận”. Tuần này, báo cáo tài chính quý III của Microsoft, Alphabet, Amazon, Intel,… sẽ giúp nhà đầu tư có thêm đánh giá về vấn đề này.
Bên cạnh đó, một số công ty thay con người bằng AI cuối cùng vẫn phải tuyển thêm người hoặc tuyển lại một số vị trí đã cắt giảm. Một khảo sát năm 2025 do công ty tư vấn Robert Half thực hiện cho thấy 29% trong số 2.000 giám đốc nhân sự cho biết họ đã tuyển lại các vị trí từng bị cắt giảm sau khi ứng dụng AI.
Hà Thu (theo WSJ, Guardian, BI)
Hãy là người đầu tiên chia sẻ góc nhìn về bài viết này.