4 yếu tố âm thầm ảnh hưởng quá trình trao đổi chất

Căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ, mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột và giảm độ nhạy insulin đều có thể làm rối loạn quá trình trao đổi chất.

Trao đổi chất là tổng hợp các phản ứng hóa học giúp cơ thể chuyển hóa thức ăn thành năng lượng để duy trì hoạt động sống. Ngoài chế độ ăn, quá trình này chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố.

Theo Eating Well, khi gặp áp lực, cơ thể giải phóng hormone cortisol để huy động năng lượng, giúp ứng phó với tình huống khó khăn. Tuy nhiên, nếu căng thẳng diễn ra thường xuyên, nồng độ cortisol duy trì ở mức cao, ảnh hưởng đến khả năng điều hòa đường huyết. Tình trạng kéo dài có thể góp phần làm tăng tích lũy mỡ, đặc biệt khi đi kèm ăn uống mất cân đối, ít vận động.

Mỗi người nên dành thời gian thư giãn, hít thở sâu, đi bộ ngoài trời hoặc tập thể dục nhẹ nhàng để giảm căng thẳng, hỗ trợ sức khỏe chuyển hóa.

Giấc ngủ có vai trò quan trọng trong điều hòa hormone, đường huyết và chuyển hóa năng lượng. Ngủ không đủ giấc hoặc thường xuyên thay đổi giờ nghỉ ngơi dễ làm rối loạn nhịp sinh học, ảnh hưởng đến hoạt động chuyển hóa của cơ thể.

Thiếu ngủ còn làm thay đổi hai hormone kiểm soát cảm giác đói và no là ghrelin và leptin. Khi ghrelin tăng và leptin giảm, một người có thể cảm thấy đói nhiều, dễ thèm thực phẩm giàu năng lượng và khó kiểm soát khẩu phần ăn.

Ngủ không đủ giấc có thể làm giảm độ nhạy insulin, khiến tế bào khó tiếp nhận glucose từ máu để tạo năng lượng. Người trưởng thành nên ngủ khoảng 7-9 giờ mỗi đêm, duy trì giờ đi ngủ và thức dậy ổn định để hỗ trợ quá trình chuyển hóa.

Đường ruột chứa hàng nghìn tỷ vi sinh vật, tạo thành hệ vi sinh đường ruột. Những vi sinh vật này tham gia phân giải thức ăn, hỗ trợ hấp thu dưỡng chất và sản xuất một số vitamin cần thiết cho cơ thể. Khi hệ vi sinh mất cân bằng, quá trình tiêu hóa và chuyển hóa dưỡng chất có thể bị ảnh hưởng.

Để nuôi dưỡng hệ vi sinh có lợi, mỗi người nên ăn đa dạng rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu, theo Verywell Health.

Insulin là hormone do tuyến tụy sản xuất, giúp glucose trong máu đi vào tế bào để tạo năng lượng hoặc được dự trữ khi cần thiết. Khả năng đáp ứng của tế bào với hormone này được gọi là độ nhạy insulin.

Khi độ nhạy insulin giảm, tế bào phản ứng kém với hormone, khiến cơ thể phải sản xuất nhiều insulin hơn để kiểm soát đường huyết. Tình trạng này gọi là kháng insulin, có thể khiến glucose khó được sử dụng hiệu quả, đồng thời ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa chất béo.

Lê Nguyễn (Tổng hợp)