Bản lĩnh ngược lối đưa ‘Vùng đất kỳ bí’ thành hiện tượng phòng vé – Báo VnExpress Đời sống

Bản lĩnh ngược lối đưa ‘Vùng đất kỳ bí’ thành hiện tượng phòng vé

“Xiếc là nuốt kiếm thổi lửa, phải không?”, câu hỏi của người bán hàng rong khiến Nguyễn Quốc Công giật mình, bắt đầu hành trình bản lĩnh: phá lệ truyền thống, khai sinh ra kịch xiếc.

Gần 30 năm theo nghiệp xiếc, Công Nguyễn chứng kiến những giai đoạn hoàng kim khi khán giả chen chân mua vé, rạp xiếc rộn tiếng reo hò. Nhưng mấy năm qua, khán giả của xiếc cứ lặng lẽ rời đi, để lại những hàng ghế trống.

Ngồi trên hàng ghế ấy, nam đạo diễn hiểu rằng: cần phải có một con đường khác. Con đường ấy, để bước vào và bền bỉ đến cuối, đòi hỏi một bản lĩnh lớn.

Cuộc “cách mạng” nghề xiếc

Xiếc, vốn chỉ gói gọn trong 4 bộ môn cơ bản: nhào lộn, tung hứng, thăng bằng, thể thao. Món ăn cũ không thể giữ chân thực khách, Công Nguyễn nghĩ về cách tạo một thực đơn mới. Bình cũ nhưng rượu sẽ mới, vẫn là sự phi thường của xiếc nhưng sân khấu ấy sẽ nâng cấp lên nhiều lần.

Và ông tìm đến kịch xiếc, với tầm nhìn đưa những sàn diễn triệu USD về Việt Nam.

Suốt 4 năm liền, nam đạo diễn không thôi nghĩ về việc kết hợp xiếc với kịch nghệ, âm nhạc, vũ đạo cùng công nghệ hiện đại, để tạo nên những màn “nghệ thuật phi thường”. Cuốn sổ tay để ngay đầu giường của ông kín những nét vẽ. Nửa đêm, khi những ý tưởng chợt lóe lên, Quốc Công cũng bật dậy, ghi chép.

Cuối cùng, khi hoàn thành cuốn kịch bản dày hàng trăm trang, nam đạo diễn 8x như “bước một chân” vào vùng sáng, tìm được con đường sau những ngày ngược lối.

Ông đặt tên vở diễn là “Vùng đất kỳ bí”, với nghệ thuật biểu diễn đi ngược mọi công thức thông thường của ngành xiếc truyền thống. Cấu trúc chương hồi khiến mạch kể đầy mới lạ và hấp dẫn, đem đến cảm xúc mãnh liệt với người xem.

Bối cảnh cũng được nâng cấp hoàn toàn. Rạp xiếc phải đập đi làm lại sàn diễn để tạo bể nước, đầu tư hệ thống cơ khí nâng hạ tự động, tích hợp 3D Mapping, công nghệ laser…, như những sàn diễn broadway trên thế giới.

Và một giấc mơ bắt đầu.

Bản lĩnh mở lối cho nghệ thuật xiếc

Mỗi bước chân trên hành trình phá bỏ lệ cũ, là mỗi lần đạo diễn Quốc Công cùng 30 diễn viên của “Vùng đất kỳ bí” khai phá bản lĩnh trong mình, để dám trở thành những người khai hoang một vùng đất chưa từng ai đặt chân đến.

Bắt đầu là cuộc đấu tranh tư duy.

Cầm trên tay kịch bản, Phùng Minh Cương (24 tuổi) bàng hoàng nhận ra mình gần như phải học lại từ đầu, dù đã có 14 năm làm nghề. Trước đây, anh chủ yếu dựa vào sức mạnh và độ dẻo để thực hiện các động tác xiếc; còn với “Vùng đất kỳ bí”, Cương phải học múa, thoại, diễn xuất nội tâm và phối hợp vũ đạo đúng nhịp như một diễn viên thực thụ. Những yêu cầu hoàn toàn mới khiến anh cùng cả đoàn nhiều lần “sợ xám mặt”.

Lịch tập tăng, chấn thương thường xuyên. Ý đồ sáng tạo gần như đẩy đến cực hạn và đều là những gì diễn viên xiếc chưa từng làm. “Chúng tôi hoàn toàn không hiểu và không biết làm cách nào. Không ai hiểu vì sao anh Công dám làm những điều này”, Phùng Minh Cương nói, nhớ lại cảm xúc khi đó.

Sự hoang mang của đoàn, trở thành lý do Công Nguyễn phải thay đổi cách dẫn dắt. Ông gặp từng người, ngồi xuống trò chuyện, nhẹ nhàng mà cứng rắn, để mỗi người hiểu rằng: dừng lại là chấp nhận xiếc vẫn đi theo lối cũ, chấp nhận với sự im lặng của khán giả.

Động lực được khơi gợi, 30 thành viên cùng đứng dậy, đồng tình rằng: “Chưa thử sao biết được mình mạnh mẽ tới đâu, đi xa được đến thế nào”.

Mỗi buổi tập luyện cũng không giống trước đây. Ông đặt ra nguyên tắc không sử dụng lại các tiết mục xiếc cũ. Đạo diễn lên kịch bản từng chương, rồi ngồi cùng biên đạo, phục trang, đạo cụ để lên ý tưởng cho từng phần. Không chỉ là các tiết mục chuẩn xác về kỹ thuật, diễn viên phải cùng tham gia xây dựng tính cách nhân vật và diễn biến câu chuyện.

Đồng tình cùng đứng lên, cùng thay đổi, nhưng không ai đoán được, suốt 8 tháng sau đó, cả đoàn xiếc rơi vào một “vùng đất dữ” của sự hoài nghi và kiệt sức.

Nghị lực vượt “hố đen”

Một trong những thử thách lớn nhất chính là giai đoạn chuẩn bị cho phân cảnh Mộc – một trong 5 vương quốc (Kim – Thổ – Mộc – Thủy – Hỏa) mà nhân vật chính phải đi qua.

Theo kịch bản, cảnh Mộc tái hiện một khu rừng cổ thụ bị Hỏa Thần tàn phá. Đạo diễn muốn dựng một cây đại thụ khổng lồ giữa sân khấu để nghệ sĩ đu dây, nhào lộn trên các cành cây. Thực tế khắc nghiệt hơn lý thuyết, suốt hơn hai tuần liền, ngày nào toàn đoàn cũng tập đến 2-3 giờ sáng nhưng mọi phương án dàn dựng đều bế tắc, các kỹ thuật mới liên tục thất bại. Mỗi lần có tiếng ngã rầm trên sàn, tiếng kêu đau đớn vang lên, cả rạp xiếc lại rơi vào một khoảng không của sự im lặng, không ai nói với ai câu nào. Không khí ngột ngạt bao trùm.

Nỗi sợ thất bại, sợ chấn thương, sợ tàn phế gần như lấn mọi nhiệt huyết. “Hay là bỏ cuộc?”, suy nghĩ ấy nảy sinh trong đầu từng người, kể cả đạo diễn dành nhiều năm trời để sáng tạo.

Ý nghĩ ấy khiến Công Nguyễn nhiều đêm mất ngủ. Nhưng mỗi sáng, khi lại cầm trên tay cuốn sổ ghi chép, nhìn những bản phác thảo đi từ thô sơ đến hoàn thiện, ông lại sôi sục một niềm tin như thuở đầu: phải thắng. Chính niềm tin ấy, cùng bản lĩnh của một người hơn nửa cuộc đời gắn với nghề xiếc, giúp nam đạo diễn hiểu rằng: muốn đi xa, không thể lao đầu vào tường đá, mà phải biết tìm ra con đường sáng trong đêm đen.

Để giải quyết những khó khăn trong kỹ thuật, ông họp toàn đoàn, điềm tĩnh đưa ra quyết định giải mã nút thắt Cảnh Mộc: “Cái gì khó quá, chúng ta tạm gác lại. Hãy lấy lợi thế nhất của nghệ sĩ xiếc ra để làm đòn bẩy”. Ông cho dẹp bỏ mô hình cây đại thụ phức tạp, yêu cầu lôi toàn bộ các cây sào ra sàn diễn. Từ những cây sào thô sơ ấy, qua kỹ thuật đu dây và tạo hình đỉnh cao của các nghệ sĩ, không gian “Rừng Trúc” của cảnh Mộc chính thức ra đời.

Phân cảnh khó mà diễn viên e dè, Công Nguyễn sẵn sàng tháo bộ đàm, tự mình làm mẫu. “Nghệ sĩ xiếc không phải lúc nào cũng làm được tất cả mọi thứ”, nam đạo diễn nhớ lại. Vì vậy, muốn mở một lối đi mới, người dẫn dắt phải dám làm khác và khiến cả tập thể tin rằng họ có thể cùng mình bước tới.

Có sự bản lĩnh của người dẫn đầu như ngọn hải đăng, 30 thành viên của đoàn xiếc cũng tự mình đi qua những vùng tối.

Chưa biết vì chưa làm, vậy làm nhiều lên thì ắt sẽ biết. Sau một quá trình dài khổ luyện, từ những ngày đầu “diễn như rối”, Cương dần cảm nhận cách sống, cách nghĩ của nhân vật mà anh thể hiện – Hỏa Thần. Qua mỗi buổi thảo luận cùng đạo diễn, tự mình đào sâu, tư duy bắt đầu rõ hơn.

Anh còn không ngừng nghỉ tự học, tự rèn. Ở phòng tập hay đến khi về nhà, Cương đều ngồi trước gương, thử cau mày trợn mắt… Cuối cùng, anh ngộ ra: à, cái nhân vật của mình nó xây dựng bởi những điều như thế, bởi những cảm xúc đó. Từ cái ngộ ấy, một Hoả Thần đầy uy vũ với những màn múa hoa lửa trên cao khiến khán giả choáng ngợp, đã ra đời.

“Dù những ngày đầu sống trong nỗi sợ, cuối cùng với bản lĩnh dám bước lên trên thất bại, chúng tôi đã không ngừng tiến lên”, Phùng Minh Cương nói về điều bản thân chiêm nghiệm.

Từ hàng ghế trống đến sự bùng nổ của ngành xiếc Việt

Năm 2025, “Vùng đất kỳ bí” chính thức công chiếu, tạo một “cơn địa chấn” nghệ thuật. Lần đầu tiên, khán giả được chứng kiến một vở kịch xiếc hoành tráng: hành trình qua 5 vùng đất Kim – Mộc – Thủy – Hỏa – Thổ để tìm linh khí, với kỹ xảo Laser, 3D Mapping, sân khấu nước bùng nổ, kết hợp với vũ đạo thổ dân đầy ma mị và cốt truyện giàu tính nhân văn về sự hy sinh, đoàn kết.

Từ những ngày rạp xiếc chỉ có hàng chục khách, nghệ sĩ lên diễn phải đối diện với những hàng ghế trống nối dài, Trung tâm Nghệ thuật TP HCM liên tục tăng công suất vì show diễn mở ra là “cháy vé”.

Gần hai năm trôi qua kể từ ngày ra mắt, “Vùng đất kỳ bí” vẫn duy trì sức hút với 2 suất diễn mỗi tuần, đón hơn 60.000-70.000 lượt khách. Vở diễn trở thành một “siêu phẩm” biểu tượng của sân khấu kịch xiếc TP HCM.

Ông Nguyễn Phi Sơn, Phó giám đốc Trung tâm Nghệ thuật TP HCM, nói rằng: “Vở diễn đã phá vỡ mọi vùng an toàn của diễn viên xiếc, đẩy giới hạn sáng tạo lên mức cao nhất. Nếu không đủ liều, không đủ bản lĩnh, tuyệt đối không thể làm nổi vở diễn này”.

Nối tiếp bước đột phá của “Vùng đất kỳ bí”, đạo diễn không dừng lại, mà tiếp tục bắt tay vào dự án mới “Ký ức Hỏa Thần” từ cuối năm 2025. Từ một nỗi tủi thân của những hàng ghế trống người xem, vượt định kiến xiếc chỉ biết “nuốt gươm, thổi lửa”, những người nghệ sĩ xiếc trải bao khó khăn trên hành trình “ngược lối mòn”, mang theo một niềm tin sâu sắc: khán giả chưa bao giờ quay lưng với xiếc, chỉ cần nghệ sĩ đủ bản lĩnh để mang lại cho họ những điều họ khát khao.

“Hành trình đó chứa đầy những bước tiến bản lĩnh mà nếu không bước tới sẽ không biết nội lực bên trong mạnh mẽ đến thế nào”. Và bản lĩnh ấy, không chỉ thắp sáng sân khấu “Vùng đất kỳ bí”, mà còn mở ra một chương mới cho nghệ thuật xiếc Việt Nam.

Nội dung: Hoài PhươngVideo: Ngọc Lệ – Bảo Quyên – Khánh Linh – Ngọc Ngọc