Địa phương dự kiến công bố khả năng chống chịu ngập lụt, thiên tai từ 2027

Các tỉnh, thành dự kiến phải công bố khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu hàng năm, từ đó chọn hạng mục hạ tầng ưu tiên phân bổ vốn, theo Thông tư sắp ban hành.

Chia sẻ tại diễn đàn Phát triển bền vững đô thị Việt Nam ngày 6/11, ông Nguyễn Cao Viên, Phó cục trưởng Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng) cho biết Bộ sắp ban hành Thông tư về tiêu chí đánh giá khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, có hiệu lực từ đầu năm 2027.

Đây là bộ tiêu chí đầu tiên về lĩnh vực này trên cả nước, được chia thành 5 nhóm về chính sách quản lý, hạ tầng thiết yếu, môi trường sinh thái, năng lực xã hội và tài chính. Dựa vào việc hoàn thành tiêu chí, tỉnh, thành và đô thị trực thuộc sẽ được xếp hạng chống chịu ở mức tốt, khá, hoặc hạn chế.

Theo quy định, UBND cấp tỉnh phải đánh giá sức chống chịu của địa phương và công bố trước tháng 6/2027. Từ năm 2028, mốc thời gian công bố là trước ngày 31/3.

Ông Nguyễn Cao Viên cho biết các tiêu chí trong dự thảo Thông tư đã được áp dụng thí điểm tại Cao Bằng, Khánh Hòa, Hải Phòng, Quảng Ninh – những địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề của bão lũ vài năm gần đây.

Kết quả đánh giá là cơ sở để chính quyền địa phương rà soát quy hoạch, từ đó lựa chọn hạng mục hạ tầng phân bổ vốn, nâng cao khả năng chống chịu trước tác động của biến đổi khí hậu và hiện tượng thời tiết cực đoan.

Thực tế, theo ông, nhiều đô thị tại Việt Nam chưa chú trọng thích ứng khí hậu, điều tiết nước. Việc lấn chiếm mặt nước, hành lang thoát lũ khiến ngập úng gia tăng. Riêng trong quản lý nước, các dự án hạ tầng được triển khai đơn lẻ, thay vì đồng bộ ba loại hạ tầng xám (cống thoát nước, bờ kè), xanh (cây xanh, bề mặt thấm nước), xanh lam (sông, hồ, kênh, rạch tự nhiên) giúp thoát lũ.

Rủi ro ngày càng gia tăng khi tác động của biến đổi khí hậu đã vượt qua tiêu chuẩn thiết kế thông thường. Ông Vũ Cảnh Toàn, chuyên gia Cơ quan Phát triển Pháp (AFD), cho biết trong trận lũ lịch sử năm ngoái, một khu đô thị mới ở Gia Lai ngập 1,4-2 m, dù đảm bảo độ cao nền tiêu chuẩn. Trước thực trạng này, chuyên gia từ AFD khuyến nghị khâu thiết kế công trình cần tính toán tới tình huống rủi ro vượt ngưỡng, đồng thời vạch các phương án ứng phó.

Đồng quan điểm, Phó cục trưởng Phát triển đô thị cho rằng sức chống chịu tốt của một đô thị không đồng nghĩa với việc không gặp thiên tai, mà là chính quyền địa phương nhận diện, chuẩn bị trước rủi ro, duy trì được các chức năng đô thị thiết yếu và phục hồi tốt hơn sau sự cố. “Yếu tố cốt lõi là phải giữ lại những không gian tự nhiên, hạ tầng xanh, lam theo tinh thần ‘thuận thiên'”, ông nói.

Ví dụ, công viên Bishan-Ang Mo Kio ở Singapore đã được tái thiết kế, dỡ bỏ kênh bê tông, trả lại dòng sông tự nhiên. Công viên này trở thành nơi sinh hoạt cộng đồng, kiêm vùng chứa nước an toàn, kênh thoát ngập khi mưa lớn.

Theo Ngân hàng Thế giới, mỗi USD đầu tư tăng khả năng chống chịu cho hạ tầng sẽ tạo ra lợi ích kinh tế – xã hội tương đương bốn USD trong suốt vòng đời công trình.

Trên toàn cầu, khu vực đô thị đóng góp khoảng 70% vào tăng trưởng kinh tế – xã hội, nhưng tiêu thụ khoảng 70% năng lượng và chịu trách nhiệm cho khoảng 75% lượng phát thải khí nhà kính. Trước tác động ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu, đô thị phải đối mặt với nhiều thách thức như ngập lụt, nắng nóng cực đoan và đảo nhiệt đô thị, làm quá tải hạ tầng, ảnh hưởng đến cuộc sống người dân.