‘Muốn vay xanh, doanh nghiệp vẫn phải đủ dòng tiền trả nợ’

Tiêu chí xanh không thay thế được điều kiện cấp tín dụng thông thường, gồm dòng tiền đủ để trả nợ và năng lực triển khai dự án, theo đại diện ngân hàng Standard Chartered.

Theo Ngân hàng Nhà nước, tín dụng xanh đạt tổng dư nợ 828.000 tỷ đồng tính đến hết quý I. Dù số này gấp 4,6 lần so với dư nợ năm 2017 (năm đầu triển khai), tỷ trọng trên tổng dư nợ toàn nền kinh tế chỉ khoảng 4,3%.

Nêu tại tọa đàm về dòng vốn xanh trong khuôn khổ diễn đàn Doanh nghiệp phát triển bền vững Việt Nam chiều 5/10, bà Lê Mai – Giám đốc phụ trách Tài chính bền vững Ngân hàng Standard Chartered Việt Nam – cho biết điều kiện để giải ngân khoản vay xanh là doanh nghiệp có dòng tiền đủ để trả nợ và năng lực triển khai dự án.

“Các tiêu chí xanh không thay thế những yêu cầu tín dụng thông thường”, bà Mai nêu.

Đồng quan điểm, ông Nirukt Sapru, Chủ tịch Tập đoàn đầu tư đa ngành Jardine Matheson tại Việt Nam, nhấn mạnh tầm quan trọng của tỷ lệ hoàn vốn trong mỗi dự án. Vấn đề doanh nghiệp khó tiếp cận tài chính xanh không phải do giới đầu tư hay nhà băng “không có tiền”, mà doanh nghiệp cần nắm được điều kiện, quy trình tiếp cận vốn của họ.

Theo bà Lê Mai, một ngân hàng có nhiều sản phẩm tài chính xanh. Ví dụ, hai trong nhiều sản phẩm của Standard Chartered là khoản vay xanh và khoản vay liên kết bền vững, với điều kiện khác nhau. Với khoản vay xanh, dự án cần đảm bảo điều kiện theo khung tiêu chí của ngân hàng, gồm các lĩnh vực năng lượng tái tạo, giao thông sạch, kinh tế tuần hoàn, thích ứng với biến đổi khí hậu…

Còn với khoản vay liên kết bền vững, doanh nghiệp có thể vay với lãi suất thấp hơn khi đạt mục tiêu bền vững hoặc ESG (môi trường, xã hội, quản trị) đã xác lập. Bà Mai gợi ý một số mục tiêu (KPI) bền vững tiềm năng gồm tăng tỷ lệ tái chế, giảm chất thải, tiết kiệm nước, giảm cường độ phát thải nhà kính, tăng sử dụng năng lượng tái tạo…

Bà Hoàng Thị Diệu Thúy, Giám đốc quan hệ khách hàng cấp cao, Khối khách hàng doanh nghiệp và định chế tài chính của HSBC Việt Nam, gợi ý doanh nghiệp không nên tập trung dàn trải. Thay vào đó, họ nên ưu tiên 2-3 KPI có thể chứng minh lợi ích nhanh như tiết kiệm điện, giảm hao hụt nguyên vật liệu, tối ưu logistics, cải thiện quy trình để giảm lỗi và phế phẩm.

Việc lựa chọn KPI chuyển đổi nên tập trung vào lợi thế kép, vừa tạo tác động môi trường, vừa có hiệu quả tài chính đủ rõ để ngân hàng và nhà đầu tư “đọc” được.

Đại diện nhà băng cho biết dữ liệu là yếu tố quyết định khả năng được duyệt vốn, nhưng doanh nghiệp thường xem nhẹ. Ví dụ với hạng mục tiết kiệm điện, giảm hao hụt nguyên liệu, bên vay cần bắt đầu từ những dữ liệu sẵn có, dễ kiểm chứng như hóa đơn điện, sản lượng theo tháng, định mức nguyên liệu, mô tả quy trình vận hành…

Bên cạnh đó, bà Lê Mai lưu ý các KPI nên thể hiện “tham vọng đủ lớn” của lãnh đạo doanh nghiệp, và có thể tham chiếu được với doanh nghiệp cùng ngành. Bên cạnh đó, đơn vị tiếp cận vốn xanh cũng cần thuê tổ chức độc lập để xác minh kết quả thực thi, đảm bảo tính minh bạch, hạn chế rủi ro “tẩy xanh” (green-washing).

Theo thống kê của PwC năm 2025, 82% doanh nghiệp ở Việt Nam đã và đang tiến hành thu thập dữ liệu ESG để đo lường KPI và các chỉ số. Tuy nhiên, chỉ khoảng một phần ba doanh nghiệp dùng chứng nhận của bên thứ ba cho báo cáo ESG của mình.

Dù được cho là khó tiếp cận, giới nhà băng cho biết tài chính xanh sẽ giúp định hướng dòng tiền vào các dự án giảm phát thải, giảm rủi ro môi trường, nâng cao niềm tin và tính minh bạch trong lĩnh vực xanh.

Nhằm đẩy mạnh hỗ trợ dự án xanh, tuần hoàn, ESG, chính phủ ban hành Quyết định 46 cuối tháng trước, hướng dẫn xác định ba loại dự án trên. Quyết định này nhằm cụ thể hóa cơ chế giảm lãi vay 2% một năm cho khu vực kinh tế tư nhân.