Nỗi sợ ‘bị réo tên giao việc’ khi nghỉ phép

Dù đang trong kỳ nghỉ phép, nhiều nhân viên vẫn phải mang theo máy tính, bật điện thoại xử lý việc gấp để tránh bị cấp trên đánh giá “không trách nhiệm với công việc”.

Hai năm qua, Thục Anh, 26 tuổi, nhân viên truyền thông tại TP HCM, đều bỏ trống 12 ngày phép bởi nỗi ám ảnh đang nghỉ thì bị giao việc từ xa.

Trong kỳ nghỉ phép đầu năm 2024, khi đang đi trên đèo Prenn trong chuyến du lịch Đà Lạt, trưởng phòng gọi điện yêu cầu sửa gấp bài quảng cáo. Là người phụ trách chăm sóc khách hàng này, Thục Anh phải tấp xe máy vào lề đường, mở laptop làm việc. Đến quán ăn, bạn đồng hành phải dùng bữa trước trong lúc cô tiếp tục xử lý yêu cầu từ khách.

“Nghỉ phép mà cứ thấp thỏm, mỗi lần điện thoại rung lại giật mình thon thót thế này thà ở công ty làm cho xong, đỡ tốn tiền chỉ để đổi chỗ ngồi làm việc”, người bạn đi cùng nói.

Trong một chuyến đi khác, Thục Anh quyết định tắt điện thoại nhưng ngay sau đó bị khiển trách và cắt một nửa tiền thưởng quý với lý do “mất liên lạc khiến công việc dồn ứ”. Sau lần đó, cô chọn đi làm liên tục vì nghỉ phép vừa bị trừ phụ cấp ăn uống, xăng xe, vừa phải giải quyết việc không lương.

Làm việc 8 năm tại một công ty công nghệ ở Hà Nội và có 13 ngày phép mỗi năm, Chí Hùng, 30 tuổi, cũng hiếm khi dùng đến quyền lợi này sau vài lần nhận cuộc gọi, tin nhắn yêu cầu xử lý việc trong kỳ nghỉ. Sếp giải thích phòng ít người sau các đợt cắt giảm, Hùng là nhân sự chủ lực, không thể thiếu trong mọi việc. Cấp trên cho rằng “xử lý qua điện thoại vài phút không khó khăn”, nhưng thực tế mỗi lần giải quyết mất từ 30 phút đến nửa ngày.

Trong một chuyến đi đảo Cô Tô (Quảng Ninh) cùng gia đình, Hùng phải ngồi trên tàu cao tốc, dùng sóng điện thoại để họp trực tuyến. Lần khác đi leo núi Hàm Lợn ở Sóc Sơn, Hà Nội, balo của anh vẫn phải đựng sẵn laptop phòng trường hợp có việc phát sinh. Việc phải giải quyết công việc tồn đọng trước và sau kỳ nghỉ, cộng thêm xử lý sự cố từ xa trong những ngày đi vắng khiến anh không có thời gian nghỉ ngơi.

Để tránh tình trạng vừa lo việc riêng vừa làm việc công ty không lương, Hùng chuyển sang xin làm việc từ xa mỗi khi có việc cá nhân. Cách này giúp anh giữ nguyên thu nhập và các khoản phụ cấp.

Trên mạng xã hội, chủ đề “bỏ nghỉ phép vì liên tục bị giao việc” gần đây thu hút hàng chục nghìn lượt thảo luận trên nền tảng Threads. Nhiều video trên TikTok ghi lại cảnh nhân viên mang laptop đi du lịch hoặc xử lý công việc qua điện thoại trong kỳ nghỉ, trong đó một video đạt 264.000 lượt xem và hơn 12.000 bình luận.

Các nhà làm luật Việt Nam đã nhận ra tình trạng này. Tại nghị trường năm 2026, bà Nguyễn Thị Việt Nga, đại biểu chuyên trách, ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đề xuất nghiên cứu đưa “quyền ngắt kết nối sau giờ làm và trong ngày nghỉ” vào quá trình sửa đổi Bộ luật Lao động.

Tuy nhiên, đại biểu nhấn mạnh người lao động có quyền ngắt kết nối nhưng cần linh hoạt theo lĩnh vực, tính chất công việc bởi một số ngành đặc thù khó ngắt kết nối hoàn toàn khi phát sinh tình huống khẩn cấp. Điều này đảm bảo cho doanh nghiệp, cơ quan vận hành bình thường, dịch vụ không bị gián đoạn.

Ở góc độ quản trị, anh Nguyễn Hải, giám đốc một công ty logistics có 40 nhân viên tại Hải Phòng, cho biết doanh nghiệp luôn tạo điều kiện cho nhân viên nghỉ phép, nhưng người lao động phải bảo đảm tiến độ phần việc phụ trách. Theo anh, doanh nghiệp vận hành theo dây chuyền nên sự vắng mặt của một cá nhân dễ làm gián đoạn hệ thống. Khi phát sinh việc khẩn cấp, nhân sự phụ trách trực tiếp buộc phải xử lý. “Muốn được ghi nhận và thăng tiến, nhân viên phải vì lợi ích chung, không thể bỏ mặc công việc dang dở để đi chơi”, anh Hải nói.

Chia sẻ với VnExpress, giáo sư, tiến sĩ Andreas Stoffers, Đại học Khoa học Ứng dụng FOM (Đức), chuyên gia quan hệ kinh doanh Đông Nam Á, nhận định hiện tượng “ngại nghỉ phép” xuất hiện ở nhiều nền kinh tế. Môi trường cạnh tranh, nỗi sợ mất việc cùng thói quen đo lường sự tận tâm qua thời gian hiện diện thay vì hiệu suất đã tạo nên thực trạng này. Tại Việt Nam, ảnh hưởng từ văn hóa công sở Á Đông khiến nhiều lao động trẻ chịu áp lực phải trực tuyến liên tục để chứng tỏ bản thân.

Ông Phạm Tuấn Phúc, Giám đốc điều hành Robert Walters Việt Nam – công ty tư vấn tuyển dụng nhân sự cấp cao, cho biết tình trạng nhân viên không dám nghỉ phép còn bắt nguồn từ khối lượng công việc lớn trong bối cảnh đội ngũ thiếu hụt nguồn lực.

Báo cáo Talent Trends 2026 của đơn vị này chỉ ra hội chứng “rạn nứt thầm lặng” tại công sở, khi nhân sự vẫn duy trì hiệu suất bề nổi nhưng chịu căng thẳng nội tâm do áp lực công việc, kỳ vọng không rõ ràng và cảm giác không được lắng nghe.

Theo giáo sư Andreas Stoffers, người có lỗi trong hiện tượng này chủ yếu là quản lý. Quản lý cần bảo vệ sức khỏe nhân viên, đảm bảo họ nghỉ ngơi đúng quy định pháp luật và đánh giá nhân sự dựa trên kết quả thay vì thời gian làm việc.

Bộ luật Lao động 2019 của Việt Nam quy định thời gian làm việc bình thường không quá 8 giờ một ngày, 48 giờ một tuần; người làm đủ 12 tháng được nghỉ 12 ngày phép hưởng nguyên lương.

Tại Đức, luật lao động theo chuẩn Liên minh châu Âu (EU) quy định tối thiểu 20-24 ngày phép mỗi năm. Tòa án Lao động Liên bang Đức yêu cầu doanh nghiệp chủ động nhắc nhân sự dùng ngày phép, đồng thời phạt hành chính đến 30.000 euro hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự nếu người sử dụng lao động cố ý vi phạm quy định thời gian làm việc, gây hại sức khỏe nhân viên.

“Vấn đề không chỉ nằm ở khâu thực thi pháp luật mà xuất phát từ tư duy của một bộ phận quản lý khi coi nhân viên là công cụ đạt mục đích”, ông Stoffers nói.

Làm việc cường độ cao kéo dài không có thời gian phục hồi gây tác động trực tiếp đến sức khỏe. Năm 2019, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã đưa hội chứng kiệt sức nơi công sở (burnout) vào Phân loại bệnh tật quốc tế. Báo cáo tháng 4 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cho biết các rủi ro tâm lý – xã hội nơi làm việc, gồm tình trạng làm việc quá giờ và căng thẳng kéo dài, liên quan đến hơn 840.000 ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu, chủ yếu do bệnh tim mạch và rối loạn tâm thần. Tại Việt Nam, Bệnh viện Tim Hà Nội cũng ghi nhận số bệnh nhân tim mạch tăng 10-20% mỗi năm và ngày càng trẻ hóa ở nhóm 30-40 tuổi.

Thấy bạn bè làm việc tại các công ty nước ngoài được tôn trọng thời gian nghỉ ngơi, Chí Hùng dự định chuyển việc vào cuối năm và đang học thêm ngoại ngữ để ứng tuyển vào các tập đoàn đa quốc gia.

Theo ông Phạm Tuấn Phúc, để giải quyết tình trạng bị giao việc khi nghỉ phép, khâu phân bổ nguồn lực và xử lý khối lượng công việc trước kỳ nghỉ đóng vai trò cốt lõi. Nhiều tập đoàn đa quốc gia và doanh nghiệp lớn hiện xây dựng quy trình lập kế hoạch, bàn giao công việc cụ thể để việc nghỉ ngơi của cá nhân không làm gián đoạn tiến độ chung. Khi nhân sự không phải đối mặt với lượng việc tồn đọng sau kỳ nghỉ và không bị đánh giá thiếu trách nhiệm, họ mới yên tâm sử dụng phép năm.

“Nghỉ phép không đối lập với hiệu suất, một đội ngũ được tái tạo sức lao động sẽ duy trì kết quả làm việc tốt hơn trong dài hạn”, ông Phúc nói.