Phim AI “chủ tịch giả nghèo”, “tổng tài bá đạo” dài chưa đầy một phút bẫy người xem vào cơn sốt dopamine tức thì, âm thầm bào mòn trí nhớ và suy kiệt nhận thức.
Yến, 42 tuổi, nhân viên kế toán tại Hà Nội, cho biết nửa năm nay giấc ngủ chưa đêm nào trọn vẹn bởi thói quen xem phim ngắn AI. Những câu chuyện mâu thuẫn gia đình, trả thù hay lật ngược tình thế dài chưa đầy một phút luôn dừng lại ở cao trào, khiến chị liên tục bấm nạp tiền để xem tiếp. Có đêm, người phụ nữ dặn lòng chỉ xem thêm một tập, nhưng khi rời màn hình, đồng hồ đã điểm gần 3h sáng.
“Tôi biết rõ ngày mai phải đi làm sớm nhưng tay vẫn vô thức bấm tập sau. Không biết cái kết thế nào thì bồn chồn không ngủ nổi”, Yến nói.
Chị cảm thấy sinh hoạt và công việc của mình đang bị các tập phim ngắn AI chi phối. Tại cơ quan, người phụ nữ thường xuyên đến muộn trong trạng thái ngái ngủ, phải uống đến cúp cà phê thứ ba vẫn không thể tỉnh táo.
Trong công việc, những bảng đối chiếu hóa đơn vốn xử lý trong một buổi nay kéo dài cả ngày vì liên tục gõ sai số liệu. Có lúc đang rà soát chứng từ, chị lại vô thức cầm điện thoại, mở ứng dụng xem nốt vài tập dở dang. Chị dễ cáu gắt với đồng nghiệp, giảm sút hứng thú với những thói quen trước đây như nấu nướng hay đi bộ buổi tối.
Nỗi lo sợ về sự phụ thuộc công nghệ tăng lên khi nữ kế toán nhận thấy trí nhớ của mình giảm sút rõ rệt. Những việc vừa được giao, chị quay đi đã quên; chìa khóa xe hay thẻ ngân hàng để đâu cũng không nhớ nổi. Sau nhiều tuần mất ngủ triền miên kèm những cơn đau đầu âm ỉ, Yến đến Bệnh viện Tâm thần Ban ngày Mai Hương khám.
“Cứ tiếp tục thế này, đầu óc tôi sẽ mụ mị hoàn toàn trước khi kịp làm được việc gì ra hồn”, Yến nói.
Yến là một trong số ngày càng nhiều người Việt bị cuốn vào phim ngắn AI – thể loại nội dung đang bùng nổ nhờ sản xuất nhanh, chi phí thấp và kịch bản được thiết kế để gây nghiện.
Khảo sát của VnExpress với hơn 1.000 độc giả cho thấy 29% thừa nhận thường xuyên bị cuốn vào hình thức giải trí này. Theo nền tảng Adjust, lượt tải ứng dụng phim ngắn tại Việt Nam quý IV/2025 tăng 271% so với cùng kỳ. Cả năm 2025, người Việt chi 11,5 triệu USD, tương đương hơn 302 tỷ đồng, cho thể loại này. Thời lượng mỗi phiên xem trung bình tăng lên 24,46 phút trong quý I/2026, cao hơn hẳn mức 14,28 phút của khu vực Đông Nam Á.
Nguồn cung chủ yếu đến từ Trung Quốc. Channel News Asia cho biết trong 128.000 phim ngắn phát hành tại nước này quý I/2026, 95% do AI tạo ra. Financial Times dẫn số liệu tính đến tháng 5 cho thấy 89 trong 100 phim ngắn dẫn đầu trên Douyin là sản phẩm AI.
Đằng sau những con số tăng trưởng, giới chuyên môn cảnh báo về một hệ lụy âm thầm với não bộ – hiện tượng đang được gọi bằng thuật ngữ “thối não” (brain rot).
Giảng viên tâm lý Nguyễn Thị Hương Lan, Trưởng phòng tâm lý Viện đào tạo BHIU, Đại học Quốc tế Bắc Hà, cho biết điểm chung của loại nội dung này là kịch bản tạo cảm giác thỏa mãn nhanh với kịch bản “chủ tịch giả nghèo”, “người nhẫn nhục là tỷ phú ẩn danh”, “đổi đời sau một đêm”. Mỗi tập chỉ dài vài chục giây và luôn kết thúc ở một nút thắt.
Theo bà Lan, cấu trúc này đánh thẳng vào hệ thống tưởng thưởng của não. Mỗi lần nút thắt được gỡ, não tiết dopamine tạo cảm giác thỏa mãn ngắn ngủi, rồi lập tức bị đẩy sang một nút thắt mới. Vòng lặp kích thích – chờ đợi – thỏa mãn khiến người xem khó dừng, tương tự cơ chế quan sát ở các hành vi mất kiểm soát khác.
Bác sĩ Nguyễn Khắc Dũng, Phó trưởng khoa Lâm sàng, Bệnh viện Tâm thần ban ngày Mai Hương, nhận định thêm “thối não” không phải một chẩn đoán y khoa chính thức, mà là cách gọi hiện tượng suy giảm chức năng nhận thức do tiêu thụ quá mức nội dung ngắn, nông và kích thích cao.
Theo bác sĩ Dũng, vỏ não trước trán – vùng phụ trách khả năng tập trung, kiểm soát xung động và lập kế hoạch – bị quá tải khi liên tục xử lý các kích thích dồn dập. Não quen với phần thưởng đến trong vài giây sẽ mất dần khả năng duy trì chú ý cho những việc đòi hỏi nỗ lực kéo dài như đọc sách hay làm việc chuyên sâu.
“Người xem không mất trí nhớ theo nghĩa tổn thương thực thể, nhưng khả năng tập trung và ghi nhớ chủ động bị bào mòn rõ rệt”, ông nói.
Bác sĩ Dũng phân tích phần lớn người xem bị cuốn vào phim vào buổi tối, thời điểm não cần giảm kích thích để chuẩn bị ngủ. Ánh sáng xanh và nội dung gây hưng phấn ức chế quá trình tiết melatonin, đẩy lùi giấc ngủ.
Thiếu ngủ kéo dài làm giảm khả năng chú ý, ghi nhớ và điều hòa cảm xúc ngày hôm sau. Khi mệt mỏi, người xem lại tìm đến nội dung giải trí dễ tiếp nhận để giải tỏa, tạo thành vòng lặp khép kín: xem nhiều – mất ngủ – suy giảm nhận thức – lại xem nhiều hơn. Đây chính là cơ chế đẩy Yến vào trạng thái mụ mị, cáu gắt và sa sút hiệu suất tại cơ quan.
Bà Hương Lan bổ sung, nếu nội dung thường xuyên khai thác bạo lực, trả thù hoặc ngoại tình, việc tiếp xúc lặp lại có thể làm lệch ngưỡng cảm xúc, khiến người xem dễ kích động hoặc chai lì trước các tình huống đời thực. Nhóm dễ tổn thương nhất là người có sẵn rối loạn lo âu, trầm cảm hoặc mất ngủ mạn tính.
Các bác sĩ khuyến cáo người xem chủ động đặt giới hạn thời gian và thời điểm xem. Nên tắt chế độ tự động phát để phá vỡ vòng lặp, tránh xem phim trong vòng một giờ trước khi ngủ, và không mở ứng dụng như một phản xạ mỗi khi buồn chán.
Bác sĩ Dũng khuyên thay thế bằng những hoạt động đòi hỏi tập trung bền vững như đọc sách, vận động và trò chuyện trực tiếp, nhằm “tập luyện lại” khả năng chú ý cho vỏ não trước trán. Nếu thói quen này gây mất ngủ kéo dài, ảnh hưởng đến công việc và các mối quan hệ, người xem nên tìm đến chuyên gia sức khỏe tâm thần.
Sau buổi tư vấn với bác sĩ Dũng, Yến gỡ ứng dụng phim ngắn khỏi điện thoại và đặt máy ở phòng khách trước khi lên giường. Những đêm đầu, chị vẫn trằn trọc, tay quờ tìm điện thoại theo thói quen.
“Khó nhất là ba đêm đầu, cứ nằm là nhớ tình tiết phim đang dở”, Yến nói. Gần một tháng sau, người phụ nữ ngủ lại được trước nửa đêm. Buổi sáng ở văn phòng, Yến đặt điện thoại úp mặt xuống bàn – thói quen mới để thoát vô thức trượt vào màn hình.
Hãy là người đầu tiên chia sẻ góc nhìn về bài viết này.