Giải mã thói quen ngủ gật của người Nhật

Tại Nhật Bản, thói quen chợp mắt nơi công cộng được chấp nhận rộng rãi như một minh chứng cho sự tận tụy với công việc chứ không phải lười biếng.

Brigitte Steger, giảng viên ngành Nhật Bản học tại Đại học Cambridge, Anh, lần đầu đến Nhật Bản vào năm 1980. Trên tàu điện ngầm, bà thường thấy hành khách chợp mắt, thậm chí ngủ khi đang đứng trong khi những người xung quanh không hề tỏ ra ngạc nhiên.

Steger nhận thấy một nghịch lý ở Nhật: Ngủ trên giường vào ban ngày có thể bị xem là lười biếng, nhưng ngủ gật trên tàu, trong lớp học hay tại nơi làm việc lại được chấp nhận, thậm chí coi đó là biểu hiện của sự mẫn cán.

Sự trái ngược này khiến bà chọn giấc ngủ làm đề tài nghiên cứu tiến sĩ.

Các ghi chép lịch sử cho thấy người Nhật từ lâu đã đề cao việc dậy sớm, chịu ảnh hưởng từ Nho giáo và Phật giáo. Với người Nhật cụm từ “thức khuya, dậy sớm” được dùng để mô tả người đức hạnh. Giới học giả thường được khen ngợi khi thức đêm học bài, dù hôm sau họ ngủ gật trong giờ lên lớp.

Thói quen này cũng bắt nguồn từ việc trẻ em Nhật Bản thường ngủ cùng cha mẹ. Các chuyên gia y tế cho biết cách này giúp trẻ an tâm, phát triển tính độc lập. Thói quen ngủ cạnh người khác từ nhỏ khiến họ dễ chợp mắt chốn đông người khi trưởng thành.

Steger dùng từ “inemuri” để chỉ việc chợp mắt trong khi vẫn có mặt ở một hoạt động chung. Từ này ghép từ “i” (hiện diện) và “nemuri” (ngủ). Dựa trên lý thuyết của nhà xã hội học Erving Goffman, Steger nhận thấy người Nhật coi inemuri cũng là một cách tham gia. Người ngủ trong giờ học, giờ họp hay làm việc được chấp nhận nếu vẫn giữ tư thế, tác phong chừng mực và có thể tỉnh táo ngay khi được gọi.

Tại nơi làm việc, các cuộc họp thường kéo dài và phần lớn thời gian dành cho việc nghe báo cáo. Trong bối cảnh đó, việc có mặt đôi khi được coi trọng hơn đóng góp ý kiến.

Steger phân tích việc nhân viên vẫn đến họp dù mệt mỏi có thể được xem là biểu hiện của sự tận tụy. Nếu họ ngủ gật vì kiệt sức, hành động đó được thông cảm, thậm chí được đánh giá là đáng tin cậy.

Vì người lao động khó tự nói về sự chăm chỉ của bản thân, chợp mắt trở thành cách kín đáo để chứng minh họ đã làm việc vất vả. Theo Steger, inemuri vừa là khoảng nghỉ ngắn, vừa cho thấy sự cống hiến đối với tổ chức.

Ngọc Ngân (Theo BBC Future)