TP HCMĐêm trực cuối tuần hồi đầu tháng 10, bác sĩ Phan Đỗ Thanh Trúc, 36 tuổi, Phó khoa Ngoại Thận tiết niệu Bệnh viện Nhân dân Gia Định, nhận tin có tạng hiến.
Người hiến là một thanh niên 26 tuổi chết não sau tai nạn đuối nước, đang nằm tại Bệnh viện E ở Hà Nội. Cuộc họp trực tuyến với Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia và các bệnh viện liên quan kéo dài suốt đêm. 5h sáng, Trúc cùng êkíp bay ra Hà Nội lấy thận. Khoảng 18h cùng ngày, quả thận về tới TP HCM. Ca ghép cho một bệnh nhân nam 35 tuổi mắc bệnh thận mạn giai đoạn cuối, bắt đầu lúc 19h và kết thúc vào nửa đêm.
Mỗi ca ghép đặt bác sĩ Trúc và đồng nghiệp vào một cuộc chạy đua với thời gian. Êkíp phải khớp từng thao tác và giữ tập trung dù đã thức trắng. Trúc quen nhịp độ đó từ sớm. Mẹ chị làm điều dưỡng trưởng Khoa Ngoại tại Bệnh viện đa khoa tỉnh Gia Lai, sau chuyển về một bệnh viện lớn ở TP HCM. Những ngày theo mẹ đi làm, Trúc hít thở không khí bệnh viện trước cả khi hiểu mình muốn gì. Vào Đại học Y Dược TP HCM, chị nhắm nghề phẫu thuật viên.
Chính người mẹ trong nghề lại cản con. Bà hiểu những ca trực rút cạn sức lực và áp lực trong phòng mổ, nên khuyên con gái chọn một chuyên khoa nhẹ nhàng hơn. Suốt 6 năm đại học, Trúc không lay chuyển, chị muốn thi bác sĩ nội trú ngoại khoa.
Năm thứ ba đại học, khi bắt đầu thực tập lâm sàng, Trúc cảm nhận rõ hơn sự khắc nghiệt của nghề. Chị thừa nhận ngoại tổng quát rất vất vả, nhưng thay vì từ bỏ phẫu thuật, chị tìm hướng đi phù hợp hơn với thể lực và sở thích. Trúc quyết định theo Ngoại tiết niệu, chuyên ngành điều trị các bệnh lý đường tiết niệu như sỏi, khối u ở thận và bàng quang. Lĩnh vực này giúp chị tiếp tục theo đuổi phẫu thuật trong ổ bụng, đồng thời phù hợp hơn với khả năng của bản thân.
Kỳ thi bác sĩ nội trú – “lò luyện” sau đại học có tính cạnh tranh cao, là thử thách tiếp theo. Trong lịch sử đào tạo nội trú Bộ môn Tiết niệu học Đại học Y Dược TP HCM, Trúc là một trong số rất ít bác sĩ nữ theo học. Sau chị, khoảng 10 năm mới có thêm một nữ bác sĩ chọn chương trình này.
Khi về khoa, Trúc là nữ bác sĩ duy nhất, trong khi nơi đây trước đó chưa có bác sĩ nữ nên việc bố trí chỗ trực nghỉ cũng phải sắp xếp thêm. Có lần, đồng nghiệp nam ngại gọi chị dậy khi phát sinh ca cấp cứu nửa đêm. Trúc chủ động đề nghị được tham gia như những bác sĩ khác, không muốn mất cơ hội thực hành chỉ vì giới tính.
Trong những năm nội trú, chị được đào tạo cả bệnh lý tiết niệu ở nam và nữ, kể cả các vấn đề nam khoa, bệnh “thầm kín” của nam giới. Sau này, khi công việc được phân công chuyên sâu hơn, chị tập trung vào phẫu thuật tiết niệu. Từ những ca mổ đơn giản, Trúc dần được giao các phẫu thuật phức tạp và tham gia ghép thận. Hiện chị là phó khoa, đồng thời theo học nghiên cứu sinh tại Đại học Y Dược TP HCM.
Trong chương trình đào tạo chuyên sâu (fellowship) tại Hàn Quốc, thầy hướng dẫn từng nhắc các đồng nghiệp hãy nhìn Trúc như một phẫu thuật viên, thay vì một phụ nữ làm phẫu thuật. Chị nhớ lời này bởi nó đặt năng lực chuyên môn lên trước giới tính. Trúc cho rằng phụ nữ không nhất thiết bất lợi khi làm ngoại khoa. Chị nhắc lại lời các thầy từng truyền dạy cho phẫu thuật viên cần “đôi mắt diều hâu, trái tim sư tử, bàn tay phụ nữ” – sự tinh tường khi quan sát, bản lĩnh trước tình huống sinh tử và đôi tay chính xác trong từng thao tác.
Bác sĩ Trần Lê Bảo Châu, 34 tuổi, khoa Ngoại lồng ngực – mạch máu cùng bệnh viện, đến với ngoại khoa qua một con đường nhiều ngã rẽ. Gia đình Châu không có ai theo y. Chị thấy mình hợp với nghề bác sĩ nên lao vào luyện thi. Vào đại học, phòng mổ cuốn lấy chị, nơi bác sĩ tự tay xác định tổn thương và xử lý cho người bệnh. Bạn bè và các đàn anh cảnh báo ngoại khoa vắt sức phụ nữ, chị vẫn thi nội trú Ngoại lồng ngực tại Đại học Y Dược TP HCM.
Những ngày đầu theo mổ tim, Châu tập quen với các ca kéo dài 7-8 tiếng. Áp lực đè nặng tới mức có đêm về nhà, chị vẫn mơ thấy tiếng máy thở trong phòng mổ. Thấy con gần như ở lì trong bệnh viện, ba chị cũng khuyên cân nhắc lại.
“Thực tế cực hơn mình tưởng tượng rất nhiều. Thời nội trú, điều mình mong nhất chỉ là được ngủ một giấc thật đầy đủ”, Châu nhớ lại. Có giai đoạn chị trực ba ngày một lần. Sau một đêm cấp cứu, sáng hôm sau chị lại vào việc. Châu bám sát từng ca mổ vì hiểu mỗi lần đứng bàn là một lần học nghề.
Một ca cấp cứu thời nội trú “đóng đinh” trong trí nhớ chị. Bệnh nhân nam còn trẻ bị dao đâm vào tim, nằm ở một bệnh viện tuyến quận, không thể chuyển viện vì tính mạng treo trên sợi tóc. Êkíp từ Bệnh viện Chợ Rẫy chạy tới, cần mở xương ức khẩn cấp, nhưng cơ sở không có cưa phù hợp. Châu theo xe cấp cứu quay về lấy dụng cụ, song chiếc cưa mang đến lại không khớp hệ thống sẵn có. Không còn thời gian chờ, các bác sĩ xoay sang dùng kìm cắt xương để mở xương ức và chặn dòng máu chảy. Vài ngày sau, bệnh nhân hồi phục.
Ca đó dạy Châu rằng phẫu thuật cần nhiều hơn kỹ năng. Nó đòi sự điềm tĩnh, khả năng ứng biến và sự ăn ý của cả êkíp khi mọi thứ trượt khỏi kịch bản. Tốt nghiệp nội trú năm 2019, Châu về khoa Ngoại tuyến vú Bệnh viện Chợ Rẫy, học tiếp chuyên khoa 2 rồi sang Pháp đào tạo chuyên sâu một năm theo chương trình FFI. Sau khoảng 5 năm mổ tuyến vú, chị nhận ra mình vẫn hướng về Ngoại lồng ngực – mạch máu, nơi dồi dào bệnh lý và kỹ thuật khiến chị say nghề hơn. Tháng 5/2026, nữ bác sĩ chuyển về Bệnh viện Nhân dân Gia Định.
TS.BS Võ Hồng Minh Công, Phó giám đốc Bệnh viện Nhân dân Gia Định, cho biết một số bác sĩ nữ của bệnh viện tham gia các ca phẫu thuật lớn, trong đó có ghép thận. Theo ông, ngoại khoa buộc bác sĩ đứng mổ nhiều giờ, có khi xuyên đêm, nhưng phần thưởng lớn nhất nằm ở lúc người bệnh hồi phục hoặc giành thêm cơ hội sống.
“Năng lực phẫu thuật viên được đánh giá qua chuyên môn, kinh nghiệm, khả năng xử trí tình huống và phối hợp êkíp chứ không phải giới tính. Bệnh viện không phân biệt nam nữ trong phân công lịch mổ hay đào tạo”, ông nói.
Đối với Châu, sự trưởng thành nghề nghiệp đi kèm với việc học cách đối diện sự bất lực của y khoa trước tử thần. Chị từng điều trị một bệnh nhân 16 tuổi mang khối u ác tính, trải qua nhiều lần mổ mà bệnh vẫn tái phát, buộc êkíp chuyển sang chăm sóc giảm nhẹ, hướng điều trị tập trung giảm đau và nâng chất lượng sống khi không còn khả năng chữa khỏi. Trường hợp đó khiến chị hiểu không phải ca mổ nào cũng khép lại bằng một sinh mạng được cứu. Đôi khi điều cần nhất chỉ là xoa dịu đau đớn và chăm sóc người bệnh chu đáo đến mức có thể.
Châu xem thể lực là một thử thách thật với phẫu thuật viên nữ. Chị coi việc nhận ra giới hạn của mình là cách bảo vệ người bệnh, thay vì gồng tới cùng. Ngoại khoa đòi sức bền, sự quyết đoán và khả năng xử lý tình huống, song chị tin những phẩm chất ấy rèn được qua công việc. Chọn chuyên ngành, theo chị, còn phải cân nhắc sức theo đuổi đường dài, không chỉ dựa vào đam mê ban đầu.
Chưa lập gia đình, ngoài giờ làm tại bệnh viện, Châu thỉnh thoảng tham gia phẫu thuật buổi tối hoặc cuối tuần để tăng thu nhập và tích lũy kinh nghiệm. Chị không cho rằng phụ nữ phải từ bỏ sự nữ tính để làm ngoại khoa.
“Trong phòng mổ, mình cần làm việc chính xác, quyết đoán và có trách nhiệm. Còn khi ra ngoài, mình vẫn có thể điệu đà, vẫn là chính mình”, Châu nói.
Với Trúc, thách thức là cân bằng công việc với việc chăm sóc hai con nhỏ. Nhờ ông bà ngoại hỗ trợ, các bé dần quen với việc mẹ trực đêm hoặc về nhà muộn. Dù vậy, đôi khi các con vẫn mong mẹ nghỉ làm bác sĩ để ở nhà nấu ăn nhiều hơn. Đó là lời nhắc rằng bên ngoài phòng mổ, chị vẫn có một gia đình chờ mẹ trở về.
Cả hai không coi ngoại khoa là cuộc đua chứng minh phụ nữ giỏi hơn hay lì đòn hơn đàn ông. Qua những ca mổ dài, những đêm trực nối nhau và cả những lần chạm tay vào giới hạn của y học, họ vẫn lặng lẽ bồi đắp chuyên môn, bám trụ với nghề đã chọn
Hãy là người đầu tiên chia sẻ góc nhìn về bài viết này.