3 nguyên tắc khi ăn bưởi để không hại dạ dày

Dù giàu vitamin C và chất xơ, bưởi có tính hàn cùng lượng axit tự nhiên cao, đòi hỏi người dùng tránh ăn lúc đói, hạn chế nạp quá nhiều cùng lúc hoặc dùng lạnh nhằm bảo vệ niêm mạc dạ dày.

Vào mùa thu, bưởi là loại trái cây được nhiều gia đình lựa chọn nhờ vị chua ngọt, thanh mát và mọng nước. Trên mạng xã hội gần đây, chủ đề “cơ thể thay đổi tích cực khi ăn bưởi mùa thu” cũng nhận được nhiều sự quan tâm.

Tuy nhiên, các chuyên gia y tế lưu ý dù bưởi mang lại nhiều lợi ích, một số nhóm người cần hạn chế sử dụng, đặc biệt là người đang dùng thuốc điều trị.

Lợi ích sức khỏe từ quả bưởi

Theo sách cổ của danh y Li Shizhen (Trung Quốc), bưởi có vị ngọt chua, tính mát, lành tính, tốt cho phổi và dạ dày. Múi bưởi giúp hỗ trợ tiêu hóa, giải bia rượu, giảm cảm giác khó chịu ở đường ruột và dạ dày. Vỏ bưởi có tác dụng giúp dễ thở, giảm tức ngực và giải tỏa tâm trạng bực bội, căng thẳng.

Bác sĩ phó chủ nhiệm Xu Jia, Khoa Khám bệnh theo yêu cầu, Bệnh viện Long Hoa thuộc Đại học Y học Cổ truyền Thượng Hải, cho biết bưởi có nhiều tác dụng đáng chú ý:

• Giảm khô họng mùa thu: Bưởi giúp làm dịu cổ họng, bù nước, giảm nóng trong ở phổi và dạ dày, từ đó cải thiện tình trạng ngứa rát họng, ho khan ít đờm hoặc cảm giác đầy bụng khó tiêu sau bữa ăn.
• Giàu vitamin C, ít calo: Mỗi 100 g thịt bưởi cung cấp khoảng 23-41 mg vitamin C. Đây cũng là loại quả giàu kali, ít muối (natri), ít làm tăng đường huyết và chứa nhiều chất xơ. Nhờ đó, đường huyết tăng chậm sau ăn, tạo cảm giác no lâu mà không nạp quá nhiều calo.
• Ngăn ngừa táo bón: Lượng chất xơ dồi dào kích thích ruột co bóp đều đặn, hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động trơn tru và phòng ngừa táo bón.
• Thư giãn tinh thần: Tinh dầu tỏa ra từ vỏ bưởi khi bóc tác động lên khứu giác, kích thích vùng điều khiển cảm xúc của não bộ, giúp tinh thần thoải mái và giải tỏa áp lực.

Nguy cơ tương tác thuốc kéo dài tới 72 giờ

Ít người biết rằng bưởi có thể tương tác với nhiều loại thuốc quen thuộc. Bác sĩ Xu Jia cho biết hợp chất furanocoumarin trong bưởi có khả năng làm giảm hoạt động của một loại men chuyển hóa trong cơ thể (men CYP3A4 – vốn đảm nhận xử lý gần một nửa số thuốc uống hiện nay).

Khi men này bị cản trở, thuốc sẽ bị giữ lại và đào thải chậm hơn, khiến lượng thuốc tích tụ trong máu tăng cao bất thường. Tình trạng này tương tự việc người bệnh vô tình uống quá liều, rất dễ gây ngộ độc hoặc tác dụng phụ nguy hiểm. Ảnh hưởng này có thể kéo dài tối đa tới 72 giờ.

Điều này đồng nghĩa việc uống thuốc buổi sáng và ăn bưởi vào buổi tối vẫn tiềm ẩn rủi ro. Khoảng cách 6 giờ giữa hai thời điểm là chưa đủ an toàn.

Bác sĩ Xu Jia lưu ý bưởi chùm (grapefruit) chứa lượng furanocoumarin cao hơn bưởi thường. Người đang dùng các nhóm thuốc sau không nên thường xuyên ăn bưởi chùm, đồng thời nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi ăn các loại bưởi khác:

• Thuốc hạ mỡ máu nhóm statin.
• Một số thuốc hạ huyết áp (như nifedipine, felodipine).
• Thuốc an thần, hỗ trợ giấc ngủ (như diazepam).
• Thuốc chống thải ghép, ức chế miễn dịch (như tacrolimus).
• Thuốc giảm đau (như fentanyl).
• Một số thuốc chống dị ứng (như loratadine, ebastine).

Dược sĩ lâm sàng Tian Dan, Khoa Dược, Bệnh viện Trung Sơn thuộc Đại học Phục Đán, cho biết mức độ rủi ro phụ thuộc vào hàm lượng hoạt chất furanocoumarin. Một số giống như bưởi Huyou hay bưởi Shatianyou có hàm lượng chất này thấp hơn, ăn lượng vừa phải nhìn chung an toàn, song ăn quá nhiều vẫn làm tăng nguy cơ.

Nếu lỡ ăn bưởi khi đang điều trị, người bệnh nên tạm dừng loại thuốc bị ảnh hưởng trong 1-2 ngày; với thuốc đào thải chậm như statin, thời gian giãn cách có thể cần dài hơn. Trước khi uống thuốc lại, cần hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ, nêu rõ loại bưởi và lượng đã ăn, tuyệt đối không tự ý điều chỉnh liều. Khi xuất hiện dấu hiệu chóng mặt, đau nhức cơ bắp bất thường, cần đến bệnh viện ngay.

Nguyên tắc “3 không” khi ăn bưởi

Bưởi có tính hàn mát, do đó người dùng nên lưu ý:

• Không ăn khi bụng đói: Lượng axit tự nhiên trong bưởi dễ gây cồn cào, đau dạ dày, ợ chua hoặc đi ngoài. Thời điểm thích hợp nhất là ăn sau bữa chính 30-60 phút để tránh kích ứng niêm mạc dạ dày.
• Không ăn cả quả cùng lúc: Người trưởng thành khỏe mạnh chỉ nên ăn 2-4 múi mỗi ngày, tránh ăn nửa quả hoặc cả quả trong một lần.
• Không ăn bưởi ướp lạnh: Vào mùa thu đường tiêu hóa dễ nhạy cảm, múi bưởi quá lạnh có thể gây kích thích dạ dày và ruột.

3 nhóm người nên hạn chế ăn bưởi

• Người có hệ tiêu hóa yếu, bụng dạ lạnh: Những người thường xuyên sợ lạnh, tay chân lạnh, dễ đau bụng, đi ngoài phân lỏng không nên ăn nhiều bưởi vì tính hàn mát của loại quả này sẽ khiến tình trạng trầm trọng hơn. Nhóm này chỉ nên nếm thử 1-2 múi; nếu thấy chướng bụng hoặc tiêu chảy thì dừng ngay. Người bị viêm loét dạ dày, thừa axit cũng nên hạn chế để tránh làm tăng cảm giác ợ chua, cồn cào. Người già và trẻ nhỏ tiêu hóa kém cũng nên giảm lượng ăn và cần nhằn bỏ sạch hạt để phòng sặc, hóc.
• Người mắc bệnh tiểu đường: Dù bưởi ít làm tăng đường huyết nhanh nhưng bản chất vẫn chứa đường trái cây tự nhiên. Người bệnh chỉ nên ăn vài múi nhỏ khi chỉ số đường huyết đang ổn định và cần giảm bớt khẩu phần các loại trái cây khác trong ngày. Tránh ăn khi đường huyết đang dao động thất thường và tuyệt đối không dùng các loại đồ uống chế biến sẵn nhiều đường như trà bưởi mật ong.
• Người suy thận, nồng độ kali trong máu cao: Bưởi chứa lượng kali dồi dào, nếu nạp quá nhiều sẽ tạo gánh nặng lớn cho thận đang suy yếu. Nhóm đối tượng này bắt buộc phải tham khảo và làm theo hướng dẫn của bác sĩ để kiểm soát lượng ăn phù hợp.