Ung thư tụy – bệnh có tiên lượng xấu vì khó phát hiện sớm

Hơn 80% bệnh nhân ung thư tụy khi đến viện không còn chỉ định phẫu thuật, trong khi triệu chứng thường mơ hồ, dễ nhầm với bệnh đường tiêu hóa.

PGS.TS.BS Nguyễn Văn Hải, Trưởng Bộ môn Ngoại Tổng quát, Trường Đại học Y dược TP HCM, tại hội nghị khoa học kỹ thuật do Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn tổ chức, ngày 24/10 cho biết ung thư tụy thường có tiên lượng xấu do khó phát hiện sớm. Bệnh nằm trong nhóm 12 loại ung thư thường gặp và đứng thứ 7 về số ca tử vong do ung thư; hơn 90% trường hợp là ung thư biểu mô tuyến ống tụy.

Theo bác sĩ Hải, chỉ khoảng 15-20% bệnh nhân đến viện còn có khả năng phẫu thuật cắt bỏ khối u. Ngay cả khi phẫu thuật được, tỷ lệ sống sau 5 năm vẫn dưới 20%.

BS.CK2 Nguyễn Thanh Thoại, Trưởng khoa Ngoại Tiêu hóa, Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn, cho biết tụy nằm sâu trong ổ bụng, phía trước có dạ dày che khuất nên siêu âm thông thường có thể bỏ sót tổn thương nhỏ, nhất là khi hơi trong dạ dày cản trở hình ảnh. Triệu chứng bệnh cũng dễ nhầm với các vấn đề tiêu hóa như viêm dạ dày. Người bệnh có thể chán ăn, ăn uống kém, đau bụng hoặc đau vùng thượng vị, đôi khi đau lan ra sau lưng.

Dù tiên lượng nhìn chung còn xấu, điều trị ung thư tụy đã có những tiến bộ trong khoảng một thập kỷ qua, đặc biệt ở khâu đánh giá trước mổ, mở rộng chỉ định phẫu thuật và điều trị hóa trị trước phẫu thuật.

Theo PGS Hải, trước đây khối u xâm lấn mạch máu thường được xem là không thể phẫu thuật. Hiện nay, bác sĩ đánh giá cụ thể mức độ xâm lấn và khả năng cắt bỏ để lựa chọn phương án điều trị. Với một số trường hợp bệnh tiến triển tại chỗ hoặc ở ranh giới có thể phẫu thuật, hóa trị trước giúp kiểm soát bệnh, thu nhỏ khối u, tạo cơ hội phẫu thuật cho những bệnh nhân phù hợp.

Ông dẫn trường hợp một bệnh nhân có khối u tụy lớn, xâm lấn các mạch máu quan trọng. Sau khi được đặt stent đường mật để xử lý tắc mật và hóa trị nhiều đợt, bệnh nhân được phẫu thuật cắt khối u, đồng thời tái tạo đoạn tĩnh mạch cửa bị hẹp. Hiện người bệnh được theo dõi và chưa ghi nhận tái phát. Tuy nhiên, đây là trường hợp được lựa chọn kỹ, không có nghĩa mọi khối u xâm lấn mạch máu đều có thể phẫu thuật.

Một tiến bộ khác là siêu âm qua nội soi kết hợp sinh thiết kim nhỏ. Phương pháp này giúp lấy mẫu mô từ khối u để xác định bản chất tổn thương, đồng thời bổ sung thông tin về mức độ xâm lấn và tương quan với các mạch máu khi hình ảnh CT chưa đủ rõ. Kết quả hỗ trợ bác sĩ lựa chọn giữa phẫu thuật, hóa trị hoặc các phương pháp điều trị khác.

Phẫu thuật nội soi và robot cũng được ứng dụng ở một số trung tâm, có thể giúp giảm mất máu và rút ngắn thời gian hồi phục. Tuy nhiên, phẫu thuật tụy vẫn rất phức tạp, đòi hỏi êkíp giàu kinh nghiệm; lựa chọn phương pháp cần căn cứ vào tình trạng bệnh và khả năng của cơ sở điều trị.

Bác sĩ Thoại khuyến cáo người bị sụt cân không rõ nguyên nhân, ăn uống kém kéo dài hoặc đau bụng dai dẳng, nhất là đau lan ra sau lưng, nên đi khám để tìm nguyên nhân. Những dấu hiệu này không đặc hiệu cho ung thư tụy, nhưng cần được đánh giá nếu kéo dài hoặc bất thường. Tùy triệu chứng và kết quả thăm khám, bác sĩ có thể chỉ định CT hoặc MRI để khảo sát kỹ hơn thay vì chỉ dựa vào siêu âm bụng.